Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao Chỉ số đổi mới sáng tạo PII

Nhận diện điểm nghẽn để tạo đột phá

Năm 2025, Chỉ số PII Ninh Bình xếp thứ 14/34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Kết quả này cho thấy những nỗ lực đáng ghi nhận của tỉnh trong việc thúc đẩy KHCN, chuyển đổi số (CĐS) và ĐMST.

Trong đó, Ninh Bình đã tạo được dấu ấn nổi bật với 7 lĩnh vực đứng top 10 toàn quốc như: Thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm dẫn đầu cả nước; điểm trung bình thi tốt nghiệp THPT xếp thứ 2; giá trị xuất khẩu/GRDP đứng thứ 6; chính sách thúc đẩy KHCN và ĐMST phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đứng thứ 6...

Đây là nền tảng phản ánh chất lượng nguồn nhân lực, sức hấp dẫn của môi trường đầu tư cũng như sự quan tâm của chính quyền địa phương đối với phát triển KHCN.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, bức tranh ĐMST của tỉnh vẫn tồn tại nhiều khoảng trống cần được lấp đầy. Trong đó trụ cột sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ xếp thứ 30 cả nước, thấp nhất trong các nhóm chỉ số của tỉnh.

Nhiều chỉ số thành phần vẫn ở mức thấp như số lượng tổ chức, doanh nghiệp có tài sản sở hữu trí tuệ; hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ KH và CN và tỷ lệ chi cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ còn thấp. Đây đều là những chỉ số phản ánh chiều sâu của nền kinh tế tri thức.

Thực tế cho thấy, hoạt động nghiên cứu khoa học ở nhiều doanh nghiệp vẫn mang tính tự phát, chưa trở thành động lực nội sinh. Số doanh nghiệp có bộ phận nghiên cứu, phát triển công nghệ còn ít; sự liên kết giữa doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu chưa chặt chẽ.

Bên cạnh đó, dư địa khai thác tài sản trí tuệ cho các sản phẩm đặc trưng địa phương vẫn còn rất lớn. Nhiều sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề chưa được bảo hộ. Một hạn chế khác là công tác thu thập, tổng hợp dữ liệu phục vụ tính toán PII chưa được thực hiện thường xuyên, bài bản. Một số đơn vị chưa thực sự coi đây là nhiệm vụ trọng tâm; sự phối hợp liên ngành chưa đồng bộ. Đây là những “điểm nghẽn mềm” nhưng lại tác động trực tiếp đến kết quả xếp hạng cũng như chất lượng phát triển của địa phương.

Bà Nguyễn Thị Phương Mai, đại diện Cục ĐMST phân tích: Ninh Bình còn nhiều dư địa để phát triển ở hai trụ cột là nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học và sản phẩm tri thức, sáng tạo công nghệ. Hai trụ cột này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau bởi khi có nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ thống nghiên cứu tốt sẽ tạo ra sản phẩm tri thức, công nghệ mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và năng lực ĐMST của địa phương.

Đồng thời, Ninh Bình cần tận dụng lợi thế vị trí địa lý, tăng cường liên kết với các trung tâm kinh tế, khoa học lớn để thu hút doanh nghiệp, tổ chức KH và CN đến đầu tư, hợp tác phát triển.

Biến ĐMST thành động lực tăng trưởng mới

Xác định rõ vai trò của ĐMST đối với phát triển kinh tế - xã hội, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 19/KH-UBND ngày 16/1/2026 về nâng cao Chỉ số ĐMST cấp địa phương giai đoạn 2026-2030.

Theo đó, giai đoạn 2026-2027, tỉnh duy trì vị trí trong nhóm 15 địa phương dẫn đầu; phấn đấu vươn lên thứ hạng 13 vào năm 2027; giai đoạn 2028-2029, mỗi năm tăng ít nhất một bậc, phấn đấu đạt vị trí thứ 11 vào năm 2029. Đến năm 2030, Ninh Bình phấn đấu nằm trong nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước về ĐMST.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trọng tâm. Trong đó, ưu tiên nâng cao nhận thức ĐMST trong toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân; xem PII là thước đo hiệu quả điều hành và tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị.

Cùng với đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy KHCN và ĐMST; đưa các chỉ tiêu ĐMST vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành, từng địa phương. Cụ thể hóa các mục tiêu, ngay từ đầu năm 2026, tỉnh đã chủ động tạo nền tảng cho ĐMST phát triển thông qua việc nâng cao nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp, tập trung cải thiện các chỉ số đầu ra về sản phẩm tri thức, sáng tạo và tác động kinh tế.

Theo Sở Công Thương, ước 6 tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 27,4% so với cùng kỳ năm 2025; tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng xã hội đạt 163.164 tỷ đồng, tăng 21,2% so cùng kỳ năm 2025; tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá đạt 17.255 triệu USD, tăng 52,3% so với cùng kỳ năm 2025, đạt 53,3% kế hoạch năm 2026.

Những kết quả phát triển kinh tế bước đầu đang tạo thêm dư địa cho ĐMST. Song song với đó, quá trình CĐS đang được đẩy mạnh trong các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và đời sống xã hội. Nhiều chính sách hỗ trợ khởi nghiệp ĐMST từng bước được hoàn thiện, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, tỉnh đã xác định ĐMST không còn là nhiệm vụ riêng của ngành KH và CN mà là nhiệm vụ xuyên suốt của cả hệ thống chính trị. Đây cũng là sự thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển, chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Tỉnh cũng tập trung thúc đẩy đầu tư cho nghiên cứu và phát triển thông qua việc khuyến khích doanh nghiệp trích lập Quỹ phát triển KH và CN, đẩy mạnh liên kết “ba nhà” gồm doanh nghiệp, nhà trường và chính quyền nhằm thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Xây dựng mạng lưới chuyên gia ĐMST để hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ các điểm nghẽn về công nghệ, quản trị và mô hình kinh doanh. Tập trung đào tạo các kỹ năng mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, quản trị ĐMST; phát triển mạnh các mô hình STEM, STEAM và câu lạc bộ khởi nghiệp trong trường học.

Đến nay, hệ sinh thái ĐMST đã từng bước hình thành trong doanh nghiệp, trường học và tại các xã, phường với mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý, gia tăng giá trị sản phẩm trên nền tảng nguồn lực sẵn có tích hợp với KHCN và tư duy đổi mới trong quản lý, điều hành, sản xuất.

Đồng chí Nguyễn Toàn Thắng, Phó Giám đốc Sở KH và CN cho biết: Với vai trò là đơn vị đầu mối trong việc điều phối các hoạt động nâng cao Chỉ số PII, Sở KH và CN sẽ phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành xây dựng hệ thống theo dõi dữ liệu định kỳ, cập nhật đầy đủ các chỉ số thành phần; kịp thời hỗ trợ tháo gỡ khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện.

Đồng thời tham mưu với UBND tỉnh từng bước hình thành Trung tâm ĐMST cấp tỉnh làm hạt nhân kết nối nguồn lực về vốn, công nghệ, chuyên gia và doanh nghiệp. Thực hiện tốt công tác tuyên truyền để ĐMST lan tỏa trong toàn xã hội. Sở cũng tăng cường hỗ trợ xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP tiềm năng; thúc đẩy tham gia các sàn giao dịch công nghệ và các hoạt động khởi nghiệp ĐMST trong nước, quốc tế.

Trong bối cảnh mô hình tăng trưởng truyền thống dần bộc lộ những giới hạn, ĐMST đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi địa phương; trong đó những giải pháp nâng cao Chỉ số PII cũng như kiến tạo một nền kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ và sức sáng tạo là động lực để Ninh Bình phát triển nhanh, bền vững và khẳng định vị thế trong giai đoạn mới.