Tăng cường giáo dục học sinh qua tài liệu giáo dục địa phương
Trong chương trình giáo dục phổ thông (CTGDPT) hiện hành, việc dạy và học tài liệu giáo dục địa phương (GDĐP) được đánh giá có ý nghĩa và quan trọng đối với mục tiêu nâng cao hiểu biết về lịch sử, giáo dục những giá trị sống tốt đẹp của quê hương, đất nước cho học sinh và tăng cường khả năng lồng ghép, tích hợp kiến thức của giáo viên.
Thời gian qua, thực hiện sự chỉ đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), việc dạy học tài liệu GDĐP tiếp tục được các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh triển khai. Hằng năm, các nhà trường đều xây dựng kế hoạch tổ chức giảng dạy tài liệu GDĐP bảo đảm phù hợp với thực tế và có xác định rõ mục tiêu đối với từng môn học, từng khối lớp. Với các môn học, tài liệu GDĐP cũng là một trong những căn cứ cần thiết để giáo viên và học sinh được tiếp cận với nhiều thông tin, kiến thức quan trọng khác về sự phát triển lịch sử, văn hóa, văn học Hà Nam qua các thời kỳ; đặc điểm tự nhiên, xã hội của Hà Nam và thực tế cuộc sống của địa phương gắn với văn hóa, chuẩn mực đạo đức trong cộng đồng dân cư.
Cô giáo Nguyễn Thị Huyền, Hiệu trưởng Trường THCS Hoàng Đông (thị xã Duy Tiên) cho biết: Mục đích của việc dạy và học tài liệu GDĐP nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp, giáo dục quốc phòng - an ninh... của địa phương. Từ đó, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, đất nước, tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa của cộng đồng các dân tộc, góp phần xây dựng văn hóa, KT-XH ngày càng phát triển.
Theo phân bố chương trình của từng khối và cấp học, việc phân phối số tiết dạy tài liệu GDĐP được các nhà trường thực hiện linh hoạt, trong đó giao quyền chủ động cho giáo viên các bộ môn có liên quan xây dựng bài giảng các tiết dạy, bài học có sự lồng ghép nội dung tài liệu GDĐP hợp lý. Trên cơ sở đó, tự cân đối để tích hợp, giới thiệu các nội dung có liên quan để học sinh không chỉ được cung cấp thêm các tư liệu lịch sử ngoài sách giáo khoa mà còn tăng cường khả năng tự vận dụng, liên hệ thực tế khi gặp những câu hỏi, đề thi, kiểm tra có phần kiến thức phân hóa, phát huy tốt giá trị của tài liệu trong quá trình giảng dạy và học tập.
Khi CTGDPT mới được triển khai từ năm học 2020 - 2021 và GDĐP là nội dung bắt buộc, có vị trí tương đương như các môn học khác, việc dạy và học tài liệu GDĐP cũng có nhiều thay đổi đối với hoạt động soạn giảng nội dung địa phương của giáo viên, khối lượng kiến thức đem tới cho học sinh rộng hơn, yêu cầu dạy học tích hợp, gắn các kiến thức lý thuyết với kiến thức thực tiễn cao hơn. Đây được đánh giá là một trong những phương tiện hữu ích giúp nâng cao chất lượng dạy và học, trang bị cho học sinh những hiểu biết về nơi sinh sống, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần giải quyết những vấn đề của quê hương. Chương trình GDĐP trong CTGDPT 2018 được thực hiện ở các môn học, như: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Âm nhạc, Mĩ thuật, Công nghệ... Ở cấp tiểu học, nội dung GDĐP được tích hợp với hoạt động trải nghiệm của học sinh; còn đối với cấp trung học, GDĐP có thời lượng 35 tiết/năm học.
Để thực hiện CTGDPT 2018 đúng lộ trình, tỉnh đã ban hành kế hoạch biên soạn tài liệu GDĐP cấp tiểu học bảo đảm yêu cầu cần đạt với nội dung GDĐP được tích hợp trong hoạt động trải nghiệm và trong dạy học các môn học (Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Toán, Lịch sử và Địa lý) ở từng lớp của cấp tiểu học, bảo đảm phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học và đặc điểm vùng miền, điều kiện địa phương.
Đối với cấp THCS, để chuẩn bị cho việc thực hiện CTGDPT 2018 trong năm học 2021-2022, việc biên soạn tài liệu GDĐP cũng được định hướng xây dựng cung cấp các chủ đề về văn hóa của địa phương, như: tìm hiểu các lễ hội truyền thống, các loại hình nghệ thuật truyền thống, truyền thống quê hương, phong tục, tập quán địa phương; về lịch sử, truyền thống, các danh nhân văn hóa, di tích lịch sử, lịch sử hình thành và phát triển của địa phương; về địa lý, kinh tế hướng nghiệp (địa lý tự nhiên, địa lý dân cư, địa lý KT-XH, địa lý du lịch, các ngành nghề, làng nghề truyền thống, các ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương)...
Học sinh trung học không chỉ có các tiết học, tìm hiểu về lịch sử, truyền thống văn hóa, con người của tỉnh mà còn có các hoạt động hướng nghiệp, địa lý, kinh tế thông qua các kiến thức về thị trường lao động, ngành nghề, các ngành kinh tế mũi nhọn, tiềm năng phát triển, quy hoạch phát triển KT-XH từng giai đoạn. Từ đó giúp học sinh có ý thức sớm hòa nhập với môi trường đang sống, có trách nhiệm trong tìm hiểu, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa quê hương, địa phương, có kiến thức, kỹ năng nền tảng trong quá trình lập thân, lập nghiệp.
