Sức sống các môn thể thao truyền thống ở Ninh Bình

Bơi chải được biết tới là một môn thể thao gắn bó mật thiết với đời sống cư dân vùng sông nước. Ở nhiều địa phương, vào mỗi dịp lễ hội làng hay các sự kiện văn hóa, thể thao truyền thống, những cuộc đua thuyền lại diễn ra sôi động. Trên địa bàn tỉnh, phong trào bơi chải phát triển mạnh ở nhiều địa phương như: Quỹ Nhất, Giao Thủy, Giao Hưng, Giao Phúc, Hải Hậu, Hải Tiến, Cổ Lễ, Xuân Hồng, Châu Sơn, Kim Sơn, Phát Diệm…

Ở xã Giao Phúc, đội bơi chải của xã thành lập từ năm 2003. Hằng năm, vào dịp Lễ hội làng Kiên Hành (mùng 5 và mùng 6 tháng Giêng), các đội bơi chải đến từ các thôn, xóm thi đấu sôi nổi trên sông trong sự cổ vũ nhiệt tình của người dân. Trong ngày hội, nhiều ngư dân trực tiếp xuống thuyền tranh tài, góp phần tạo nên không khí vui tươi, phấn khởi...

Tại xã Phát Diệm, phong trào bơi chải cũng được gìn giữ và phát triển mạnh. Giải bơi chải của xã từ lâu đã là một trong những hoạt động văn hóa, thể thao điểm nhấn mỗi dịp Quốc khánh 2/9.

Hay trong ngày hội văn hóa, thể thao truyền thống liên khu vực Hải Hậu, tinh thần thể thao cũng thể hiện rõ qua giải bơi chải tổ chức trên sông Múc. Đây là hoạt động nổi bật trong ngày hội, quy tụ hơn 100 vận động viên đến từ các xã: Hải Hậu, Hải Hưng, Hải Tiến, đặc biệt thu hút đông đảo người cổ vũ...

Còn tại xã Xuân Hồng, hội bơi chải trong Lễ hội chùa Keo làng Hành Thiện (từ ngày 12 đến 15/9 âm lịch) là sự kiện tiêu biểu, thu hút hàng nghìn người tham gia. Trước khi thi đấu, các đội bơi tổ chức nghi lễ “lấy chân chèo”, bốc thăm vị trí xuất phát. Trong thời gian gần 4 giờ, các đội sẽ phải đua chải trên chặng đua dài hơn 30km trên sông Ninh Cơ, đòi hỏi sức bền và sự phối hợp nhịp nhàng của các vận động viên.

Vào ngày hội, dưới sông, hình ảnh mái chèo khua sóng, những chiếc thuyền đua như những mũi tên xé nước lao nhanh, tiến về phía trước; trên bờ, hàng vạn người xem cổ vũ hòa cùng tiếng trống, tiếng chiêng tưng bừng, náo nhiệt... tạo hình ảnh và không khí náo nhiệt, sôi nổi, đậm sắc màu truyền thống.

Bơi chải trong Lễ hội ở làng Hành Thiện không chỉ là cuộc đua về sức mạnh và kỹ năng tập luyện mà còn là hoạt động tri ân công lao của các vị tiền nhân có công quai đê, lấn biển, tạo ấp lập làng, gìn giữ cuộc sống cho cư dân vùng hạ lưu, đồng thời là dịp quy tụ con em xa quê trở về, gắn kết tình làng, nghĩa xóm.

Đấu vật cũng là môn thể thao truyền thống, thể hiện tinh thần thượng võ của dân tộc, hiện vẫn được duy trì rộng khắp ở các lễ hội làng như: Hội làng Kiên Hành (xã Giao Phúc), hội làng Bồ Vy (xã Yên Mô), lễ hội Chùa Đại Bi (xã Nam Trực), lễ hội làng Gạo (phường Trường Thi), lễ hội Đền Trần (phường Nam Định), lễ hội vật võ Liễu Đôi (xã Thanh Bình)…

Vật chầu Thánh trong lễ hội chùa Đại Bi (từ ngày 20 đến 23 tháng Giêng) là nét đẹp văn hóa đặc sắc. Trước khi bước vào thi đấu, các đô vật thực hiện nghi thức “xe đài”, “cuốn chỉ” bái tổ, thể hiện sự tôn kính với Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Các trận đấu diễn ra sôi nổi, hấp dẫn, vừa là cuộc đua tài về sức mạnh vừa mang ý nghĩa cầu may mắn, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu...

Cũng với tinh thần thượng võ và mục tiêu bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, từ nhiều năm nay, hội vật võ trong Lễ hội Liễu Đôi dịp Tết Nguyên đán đã được nâng tầm thành nội dung chính của lễ hội làng. Đây là hội vật võ quy mô lớn nhất của tỉnh Hà Nam trước đây với nhiều nghi thức độc đáo như: Rước Thánh, phát hỏa, trao gươm, thắt khăn đào… Sau phần lễ trang trọng là các trận đấu quyết liệt giữa các đô vật trong và ngoài địa phương.

Với những giá trị văn hóa đặc sắc, năm 2017, Lễ hội vật võ Liễu Đôi đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần khẳng định vị trí của môn vật dân tộc trong kho tàng văn hóa dân gian.

Cùng với nhiều môn thể thao truyền thống khác, bắn nỏ là nội dung không thể thiếu trong ngày hội văn hóa của đồng bào dân tộc Mường tại các xã: Nho Quan, Cúc Phương, Gia Tường, Gia Lâm, Phú Long… Sinh sống xen kẽ với đồng bào Kinh và có sự giao thoa văn hóa, người Mường vẫn gìn giữ nhiều trò chơi dân gian, môn thể thao truyền thống, trong đó, bắn nỏ là môn thể thao thể hiện sức mạnh và tinh thần thượng võ của đồng bào Mường.

Dù không còn để săn bắn như xưa kia nhưng môn bắn nỏ vẫn được duy trì tập luyện, thi đấu giúp rèn luyện các kỹ thuật dẻo dai, chính xác góp phần nhắc nhớ truyền thống và niềm tự hào dân tộc. Ngoài ra, tại ngày hội văn hóa ở nhiều địa phương còn có các trò chơi, môn thể thao truyền thống khác như: Ném còn, đi cà kheo, kéo co, đẩy gậy… thu hút đông đảo người dân tham gia và cổ vũ.

Việc duy trì tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao dân gian truyền thống đã góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, đồng thời tôn vinh sức mạnh đại đoàn kết của các dân tộc trên địa bàn.

Năm 2026, tỉnh Ninh Bình tổ chức Đại hội Thể dục thể thao lần thứ I. Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu bước phát triển mới của thể thao tại địa phương, khơi dậy mạnh mẽ phong trào rèn luyện thân thể trong các tầng lớp nhân dân.

Kỳ Đại hội sẽ tổ chức 18 môn thi đấu chính thức, phản ánh sự phát triển đa dạng, toàn diện của thể thao Ninh Bình. Hệ thống môn thi được lựa chọn hài hòa giữa yếu tố chuyên nghiệp, hiện đại và bản sắc truyền thống, trong đó có các môn mang đậm dấu ấn văn hóa như: Đua thuyền, cờ tướng, đá cầu…

Việc đưa các nội dung môn đua thuyền truyền thống và việt dã vào thi đấu tại Khu du lịch sinh thái Tràng An, trên dòng sông Sào Khê không chỉ tạo điểm nhấn của Đại hội mà còn khẳng định sức sống lâu bền của các môn thể thao truyền thống trong đời sống xã hội hiện đại.