Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Mở rộng không gian phát triển từ các khu dân cư mới

Chỉ trong hai ngày 13 và 14/6, xã Cổ Lễ đã hoàn thành việc lấy ý kiến nhân dân đối với Đề án sắp xếp, tổ chức lại thôn trên địa bàn. Trong tổng số 10.838 hộ dân, có 10.790 hộ tham gia lấy ý kiến; 10.732 hộ (đạt 99,02%) đồng ý với phương án sắp xếp. Kết quả ấy phản ánh sự đồng thuận cao của người dân đối với một chủ trương lớn liên quan trực tiếp đến cộng đồng dân cư nơi mình sinh sống. Theo phương án được xây dựng, xã Cổ Lễ giảm từ 32 thôn xuống còn 12 thôn.

Trong đó, thôn Nghĩa Sơn và thôn Đông Hà được hợp nhất thành thôn Nghĩa Sơn mới với 746 hộ dân, hơn 3.000 nhân khẩu. Điều đáng chú ý là 100% số hộ dân tham gia lấy ý kiến tại Nghĩa Sơn đều đồng ý với phương án sáp nhập.

Đồng chí Vũ Hoàng Hoan, Bí thư Chi bộ thôn Nghĩa Sơn cho biết: Ngay sau khi có chủ trương của cấp trên, Chi bộ đã tổ chức sinh hoạt chuyên đề, phân công cán bộ, đảng viên cùng Ban Công tác Mặt trận và các đoàn thể đến từng hộ dân tuyên truyền, vận động, giải đáp những băn khoăn liên quan đến việc sắp xếp thôn. Nghĩa Sơn và Đông Hà vốn có nhiều nét tương đồng về đời sống văn hóa, điều kiện sinh hoạt, có sự giao lưu, gắn bó từ nhiều năm nay nên người dân sớm nhận thức được những lợi ích của việc hợp nhất. Việc hình thành một khu dân cư có quy mô lớn hơn sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn trong tổ chức các hoạt động cộng đồng, xây dựng đời sống văn hóa và phát triển kinh tế.

Luồng sinh khí mới này cũng được ghi nhận tại thôn Trung Hạ, xã Tân Minh, nơi các hoạt động tuyên truyền đang diễn ra sôi nổi, giúp nhân dân hiểu rõ lợi ích thiết thực từ việc sắp xếp đơn vị dân cư. Theo đề án, thôn Trung Hạ và thôn Mai Thanh sáp nhập thành thôn Mai Nguyệt với 638 hộ gia đình, 2.220 nhân khẩu, đáp ứng đầy đủ tiêu chí tổ chức cộng đồng dân cư theo quy định hiện hành.

Ông Hà Châu Tào, người dân thôn Trung Hạ cho rằng, việc sắp xếp thôn là chủ trương phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay. Khi hình thành thôn Mai Nguyệt với quy mô dân cư lớn hơn sẽ thuận lợi hơn trong tổ chức các hoạt động cộng đồng, huy động nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng và nâng cao hiệu quả quản lý ở cơ sở. Ông Tào bày tỏ: “Được tuyên truyền đầy đủ về mục đích, ý nghĩa, lợi ích lâu dài của việc sáp nhập, gia đình tôi cũng như nhiều bà con trong thôn đều thấy đây là việc cần thiết nên đồng tình, ủng hộ. Thôn mới có quy mô lớn hơn, chúng tôi mong việc đầu tư cơ sở hạ tầng, tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao và phát triển kinh tế thuận lợi hơn”.

Ở xã Minh Tân, đề án xác định sắp xếp, sáp nhập 32 thôn thành 12 thôn. Đồng chí Nguyễn Văn Đậu, Chủ tịch UBND xã khẳng định, việc sắp xếp, tổ chức lại các thôn là yêu cầu khách quan, cần thiết nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đây là một chủ trương lớn, xã yêu cầu các ban, ngành, đoàn thể và các thôn tập trung cao độ, đẩy mạnh tuyên truyền sự cần thiết của việc sắp xếp, sáp nhập các thôn, xóm; quá trình lấy ý kiến nhân dân bảo đảm công khai, dân chủ, khách quan, minh bạch, đúng trình tự pháp luật.

Toàn tỉnh hiện có 4.482 thôn, tổ dân phố, gồm 3.259 thôn và 1.223 tổ dân phố. Thống kê thực tế cho thấy phần lớn đơn vị cũ chưa đạt tiêu chuẩn quy định, khi có tới hơn 90% tổ dân phố tại 32 phường quy mô dưới 550 hộ và đại đa số thôn tại 97 xã dưới 400 hộ. Tình trạng này tạo áp lực quản lý rất lớn, buộc mỗi xã, phường phải quản lý trung bình tới 34 thôn, tổ dân phố, gây quá tải cho cán bộ cơ sở. Sau lộ trình sáp nhập, toàn tỉnh dự kiến chỉ còn 1.753 thôn, tổ dân phố, gồm 1.249 thôn và 504 tổ dân phố; giảm 60,89% so với hiện nay. Đáng chú ý, có tới 1.731 đơn vị đạt chuẩn tuyệt đối theo tiêu chuẩn quy định, chiếm 98,75%, chỉ có 22 đơn vị mang tính đặc thù được giữ lại.

Một giá trị nhân văn cốt lõi giúp chủ trương này thấm sâu vào lòng dân chính là tư duy quản trị hiện đại gắn liền với việc giữ gìn bản sắc văn hóa quê hương. Nhiều địa phương tại Ninh Bình đã hết sức linh hoạt khi khôi phục lại các tên làng truyền thống cho đơn vị mới. Tại xã Nam Đồng, việc hợp nhất các xóm để tái sinh tên gọi Giao Cù và Vân Cù nhận được sự đồng thuận tuyệt đối của nhân dân. Định danh cổ xưa này gắn liền với di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Tri thức dân gian phở Nam Định”, tạo lợi thế lớn để quảng bá thương hiệu ẩm thực độc đáo và phát triển làng nghề địa phương.

Tại xã Vụ Bản, các thôn Tiên Hương 4, 5, 6, 7 hợp nhất cùng thôn Tiên Hương 8, 9 vẫn giữ tên gọi thôn Tiên Hương; các thôn Vân Cát 1, 2, 3 hợp nhất mang tên thôn Vân Cát; thôn Tây Côi Sơn hợp nhất với thôn Đông Côi Sơn thành thôn Côi Sơn - đều là những địa danh cổ, gắn với vùng đất giàu truyền thống văn hóa tâm linh, nơi có Phủ thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Giữ được tên làng, giữ được đình, đền, chùa, nhà văn hóa sau sáp nhập giúp người dân gắn bó với quê hương trong hình hài mới, tạo nền tảng cho du lịch cộng đồng và công nghiệp văn hóa phát triển.

Khi không gian phát triển mở rộng, quy mô dân cư tăng gấp đôi, gấp ba, chân dung người trưởng thôn, tổ trưởng dân phố thời kỳ 4.0 cũng đòi hỏi những tiêu chuẩn vượt trội. Đội ngũ cán bộ cơ sở trong kỷ nguyên mới không chỉ cần uy tín, sự gương mẫu mà bắt buộc phải thành thạo công nghệ thông tin, có khả năng lập kế hoạch, báo cáo điện tử và vận hành công việc trên môi trường số. Để thu hút và giữ chân những nhân sự có đức, có tài, tỉnh đã ban hành chính sách đãi ngộ xứng đáng dựa trên nguồn ngân sách tiết kiệm được từ việc tinh giản bộ máy. Mức phụ cấp cho bí thư chi bộ và trưởng thôn dự kiến tăng mạnh; đối với địa bàn quy mô lớn hoặc đặc thù, mức phụ cấp có thể lên tới 3,0 mức lương cơ sở/tháng, và tăng thêm gần 1,0 mức lương cơ sở ở các địa bàn thông thường.

Phía sau việc sắp xếp lại các đơn vị dân cư cấp thôn là một mục tiêu lớn hơn: tạo dư địa để Ninh Bình đầu tư hạ tầng, quy hoạch sản xuất, kinh doanh, thu hút đầu tư, từng bước hướng tới trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 với đặc trưng đô thị di sản thiên niên kỷ. Nền tảng cho khát vọng đó đã hiện rõ qua đà tăng trưởng kinh tế của tỉnh: giai đoạn 2021-2025, GRDP đạt 8,73%/năm, cao hơn bình quân cả nước; riêng quý I/2026, GRDP tăng 11,63%, xếp thứ 2/34 tỉnh, thành phố.

Những khu dân cư mới, quy mô lớn hơn, tổ chức bài bản hơn, chính là một trong những yếu tố để Ninh Bình duy trì đà tăng trưởng hai con số trong những năm tới. Khi mỗi thôn, mỗi tổ dân phố sau sáp nhập vừa gọn về đầu mối, vừa vững về lòng dân, giữ được hồn cốt làng quê trong không gian phát triển hiện đại, đó chính là nền tảng vững chắc để Ninh Bình phát triển bền vững trong giai đoạn mới.