Nâng cao tỷ lệ nội địa hóa: Ninh Bình góp phần hiện thực hóa Chiến lược phát triển công nghiệp ô tô Việt Nam

Từ yêu cầu phát triển của ngành công nghiệp ô tô

Nhiều năm qua, ngành sản xuất, lắp ráp ô tô đã trở thành lĩnh vực công nghiệp chủ lực của Ninh Bình. Với vai trò hạt nhân của hệ sinh thái công nghiệp ô tô địa phương, Công ty Cổ phần Sản xuất Ô tô Hyundai Thành Công Việt Nam (HTMV) không chỉ đóng góp lớn vào tăng trưởng công nghiệp, thu ngân sách mà còn tạo động lực hình thành mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn.

Hiện nay, HTMV vận hành hai nhà máy sản xuất, lắp ráp ô tô hiện đại tại Khu công nghiệp Gián Khẩu với tổng công suất thiết kế đạt 180.000 xe mỗi năm. Các dòng xe Hyundai liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu thị trường ô tô Việt Nam, chiếm khoảng 20% thị phần. Doanh nghiệp tạo việc làm ổn định cho hơn 1.500 lao động trực tiếp cùng hàng nghìn lao động trong hệ sinh thái sản xuất của Tập đoàn Thành Công.

Tuy nhiên, trong bối cảnh ngành công nghiệp ô tô thế giới đang chuyển mạnh từ lợi thế lắp ráp sang lợi thế làm chủ chuỗi cung ứng, tỷ lệ nội địa hóa ngày càng trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo định hướng của Đảng và Nhà nước, các chính sách ưu đãi đối với ngành công nghiệp ô tô trong thời gian tới sẽ tập trung vào việc khuyến khích gia tăng hàm lượng giá trị nội địa và phát triển các linh kiện, chi tiết có hàm lượng công nghệ cao.

Đây cũng là thách thức chung đối với ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Đối với Huyndai Thành Công, mặc dù đã có quá trình hợp tác kéo dài nhiều năm, nhưng hiện tỷ lệ nội địa hóa của nhiều mẫu xe Hyundai sản xuất tại Việt Nam vẫn còn ở mức thấp, các linh kiện được nội địa hóa chủ yếu là những chi tiết đơn giản, giá trị công nghệ chưa cao. Chỉ một số ít dòng xe đạt tỷ lệ giá trị khu vực (RVC) khoảng 40%, đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang thị trường ASEAN.

Thực tế đó cho thấy dư địa nâng cao tỷ lệ nội địa hóa vẫn còn rất lớn. Đây không chỉ là yêu cầu từ phía doanh nghiệp mà còn là điều kiện quan trọng để ngành công nghiệp ô tô Việt Nam từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung linh kiện nhập khẩu. Theo ông Nguyễn Minh Sơn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất Ô tô Hyundai Thành Công Việt Nam, yếu tố then chốt để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa là sản lượng đủ lớn.

Khi quy mô sản xuất tăng lên đồng nghĩa với chi phí sản xuất linh kiện trong nước sẽ giảm, điều này sẽ tạo cơ hội cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ và mở rộng sản xuất. Trên cơ sở đó, HTMV đang định hướng phát triển các dòng xe chiến lược có sản lượng từ 40.000 50.000 xe cho mỗi dòng xe chủ lực như xe tải nhỏ, xe con và xe minibus. Quy mô sản lượng này chính là "chìa khóa" giúp giảm tối đa chi phí khấu hao khuôn mẫu và máy móc trên từng đơn vị sản phẩm. Đây là bước đi thực tế, để Hyundai Thành Công biến lợi thế thị phần thành năng lực cạnh tranh tuyệt đối về giá thành, đưa linh kiện nội địa gia nhập vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Mở rộng liên kết, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu

Không chỉ tập trung vào mở rộng quy mô sản xuất, Hyundai Thành Công còn đang đẩy mạnh hợp tác với các doanh nghiệp trong nước nhằm xây dựng chuỗi cung ứng nội địa có tính liên kết cao. Hiện nay, doanh nghiệp liên kết sử dụng nhiều linh kiện được sản xuất tại Khu công nghiệp Chu Lai của THACO. Ở chiều ngược lại, dây chuyền sản xuất động cơ tại Ninh Bình đang được mở rộng để cung cấp sản phẩm cho các đối tác trong nước và tham gia chuỗi cung ứng của Hyundai Motor trên phạm vi toàn cầu.

Đây là xu hướng phát triển phù hợp với định hướng của ngành công nghiệp ô tô hiện đại, khi các doanh nghiệp tập trung vào những công đoạn có thế mạnh, từ đó tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả sản xuất. Sự liên kết giữa các trung tâm sản xuất ô tô trong nước không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ có chiều sâu. Đáng chú ý, các sản phẩm động cơ sản xuất tại Ninh Bình hiện đã được xuất khẩu sang Malaysia và Đài Loan (Trung Quốc), cho thấy năng lực sản xuất của doanh nghiệp địa phương đã từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Tuy nhiên, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, giới chuyên gia cho rằng việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa cần được thực hiện theo hướng phát triển các linh kiện và cụm chi tiết có hàm lượng công nghệ cao thay vì chỉ dừng ở các sản phẩm đơn giản. Đây cũng là điều kiện để các dòng xe sản xuất tại Việt Nam đáp ứng các yêu cầu về xuất xứ hàng hóa trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Nếu như thị trường ASEAN yêu cầu tỷ lệ giá trị khu vực khoảng 40%, thì các thị trường lớn như Liên minh châu Âu hay các nước tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đòi hỏi tỷ lệ này có thể lên tới 55%. Điều đó đồng nghĩa với việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa không chỉ nhằm phục vụ thị trường trong nước mà còn là “tấm vé” để sản phẩm ô tô sản xuất tại Việt Nam tiếp cận các thị trường có giá trị gia tăng cao hơn.

Trong bối cảnh Việt Nam tham gia ngày càng sâu rộng vào mạng lưới các hiệp định thương mại tự do, cơ hội xuất khẩu ô tô và linh kiện đang được mở rộng. Những thị trường như Hoa Kỳ, châu Âu, Australia hay Mexico được đánh giá có tiềm năng lớn đối với các sản phẩm ô tô mang thương hiệu Hyundai sản xuất tại Việt Nam nếu đáp ứng được yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa và xuất xứ hàng hóa.

Theo đồng chí Hoàng Chí Dũng, Phó Giám đốc Sở Công Thương, Bộ Công Thương đang dự thảo Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa toàn ngành lên 85 - 90%, đồng thời đưa giá trị xuất khẩu phương tiện vận tải và linh kiện, phụ tùng đạt từ 30 - 40 tỷ USD.

Trong chiến lược đó, những địa phương có nền tảng công nghiệp ô tô phát triển như Ninh Bình được xác định là các cực tăng trưởng quan trọng. Thực tế cho thấy, từ hạt nhân Hyundai Thành Công, hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ của tỉnh đang từng bước mở rộng với sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp sản xuất linh kiện như: ESMO VINA, SAMSE VINA, ADM21, Daewon Auto Vina... Cùng với đó là các dự án đầu tư mới từ các tập đoàn quốc tế, tiêu biểu như dự án sản xuất linh kiện ô tô của Tập đoàn A1 Group - TaiZhan (Đài Loan) với tổng vốn đầu tư hơn 47 triệu USD.

Với vai trò là một trong những trung tâm công nghiệp ô tô lớn của cả nước, Ninh Bình đang từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa ngành công nghiệp ô tô trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.