“Làm việc cho cách mạng, chứ không phải làm quan cách mạng”

Lúc sinh thời, đồng chí Trần Lâm (1919-2010) tên khai sinh là Kiều Xuân Tu, Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình (9/1945-12/1948) có kể cho tôi nghe kỷ niệm về những lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Ninh Bình trong thời gian ông là người đứng đầu cơ quan hành chính của tỉnh. Kỷ niệm 80 năm sự kiện lịch sử này, kết hợp với hồi ký đồng chí Trần Lâm để lại cùng các tư liệu báo chí đương thời, bài viết dưới đây phác lại một vài nét chủ yếu.

Đã được bí mật thông tin trước, các đồng chí Thường vụ Tỉnh ủy và UBND tỉnh Ninh Bình khẩn trương chuẩn bị đón Bác. Phòng khách UBND tỉnh được dọn dẹp, trang trí nghiêm chỉnh. 

Đồng chí Trần Lâm nhớ lại: “Giờ phút hồi hộp đã đến. Cổng sắt lớn vào sân trước trụ sở Ủy ban được mở rộng. Hai chiếc ô tô du lịch sơn đen bóng láng từ từ lăn bánh vào giữa sân. Mọi người chạy ùa ra vây quanh lấy chiếc xe Bác, chẳng kể gì nghi lễ đón tiếp. Đó là vì cách mạng mới thành công ai nấy đều háo hức mong được gặp Bác, như con gặp cha. Bác lúc đó trông hơi gầy, nhưng nét mặt tươi vui, đôn hậu. 

Thay mặt anh em, tôi mời Bác lên phòng khách ở tầng hai. 

Nhìn tôi rồi Bác hỏi:

- Chú làm công tác gì ở đây? 

- Dạ, cháu đang làm công tác Ủy ban tỉnh ạ. 

Tôi trả lời mà lòng run run, nửa phần mừng, nửa phần lo. Mừng vì Bác hỏi đến đầu tiên, lo vì sợ không trả lời được những điều Bác hỏi”.

 Sau đó đồng chí Trần Lâm giới thiệu với Bác Hồ đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, đồng chí Phó Bí thư kiêm Chủ tịch Việt Minh tỉnh và đồng chí Lương Nhân - Thường vụ kiêm Chỉ huy quân sự tỉnh. 

Bác hỏi tiếp đồng chí Trần Lâm:

- Chú về đây công tác lâu chưa?

- Dạ cháu mới về thôi ạ - đồng chí Trần Lâm đáp. 

- Công tác ở đây có hợp không, có khó không? - Bác hỏi tiếp. 

- Lần đầu tiên cháu làm công tác chính quyền, cháu lo lắm và còn rất bỡ ngỡ - đồng chí Trần Lâm thưa. 

- Đúng thế đấy, cách mạng từ trước đến nay đã làm gì có chính quyền. Cứ làm việc đi, rồi sẽ quen. Ta vừa làm vừa học, điều hay ta phát huy, điều dở ta sửa chữa rút kinh nghiệm làm tốt hơn. Bây giờ ta làm việc là làm việc cho cách mạng, chứ không phải là làm quan cách mạng. Ta làm việc vì Nhân dân, ta là đầy tớ của Nhân dân nên phải hết lòng, hết sức vì Nhân dân. 

Bác hỏi tiếp mọi người: 

- Ở tỉnh ta, bây giờ việc gì làm khó nhất, việc gì là cần nhất? 

Quay sang đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ, Bác hỏi: 

- Đồng chí Bí thư trả lời Bác đi. Ngập ngừng một lát, đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ trả lời: 

- Thưa Bác, Ninh Bình là một tỉnh có đông đồng bào theo đạo Thiên Chúa, cho nên việc tuyên truyền, vận động đồng bào hiểu được cách mạng, đi theo cách mạng, thực hiện tôn trọng tự do tín ngưỡng, thực hiện chính sách đại đoàn kết toàn dân, đoàn kết lươnggiáo. Đó là một việc hết sức quan trọng, có ý nghĩa lớn về chính trị. 

- Đúng, chú trả lời đúng - Bác gật đầu tỏ ý khen. 

Đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ nói tiếp: 

- Hiện nay quân Tàu Tưởng đang đóng ở ba nơi trong tỉnh: Thị xã, Kim Sơn và Nho Quan. Hàng ngày chúng quấy nhiễu Nhân dân ta, đòi gạo, đòi thịt cho quân lính và đòi cỏ khô cho ngựa, v.v... Chúng còn gây nhiều khó khăn khác cho ta. Đó là vấn đề khó khăn lớn thứ hai cho tỉnh… 

Đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ đang nói dở thì ông Vũ Đình Huỳnh - thư ký giúp việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh bước vào: 

- Thưa Bác, đồng bào đã đến đông, xin mời Bác ra gặp. 

Từ sáng, tin Hồ Chủ tịch về thăm đã lan nhanh tới các khu phố trong tỉnh lỵ Ninh Bình làm nức lòng nhân dân vốn mong đợi từ lâu, để được tận mắt nhìn thấy vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Hầu hết bà con các khu phố, các làng xã quanh tỉnh lỵ như Phúc Am, Phúc Chỉnh, Cam Giá, Bích Đào, Yên Phong, Phúc Lộc (địa danh cũ)... đều nô nức đi đón Hồ Chủ tịch. Đồng bào đứng chờ đông nghịt hai bên đường phố, từ Cầu Lim đến vườn hoa trụ sở UBND tỉnh. Hôm đó trời nắng đẹp, gần một vạn bà con đã tập trung trong khu vườn trụ sở UBND tỉnh để đón Hồ Chủ tịch. Bác vừa bước ra tới trước bao lơn, dưới sân đã ầm ầm tiếng hô vang:

- Hồ Chủ tịch muôn năm! 

- Triệt để ủng hộ Chính phủ Hồ Chí Minh! 

Bác Hồ giơ tay vẫy chào đồng bào và ra hiệu im lặng, rồi nói: 

- Tôi thân ái chào toàn thể đồng bào. 

Một tràng vỗ tay dài ngắt lời Bác. Chờ cho mọi người yên lặng Bác nói tiếp, ông Trần Lâm nhớ đại ý như sau: Người rất sung sướng cảm động được đồng bào Ninh Bình tập trung đón chào Người. Tiếp theo, Người nói với đồng bào về nhiệm vụ trước mắt của nhân dân ta hiện nay là phải ra sức nêu cao tinh thần đoàn kết, “Tương ái tương thân” để chống giặc đói, giặc dốt và chống giặc ngoại xâm, thực hiện kháng chiến và kiến quốc. Người khuyên đồng bào Ninh Bình hết sức chú trọng việc đắp đê. 

Báo Cứu quốc ra ngày 14/1/1946 tường thuật cuộc gặp đã trích lời Bác: “Vì hiện nay dân ta đang đói. Trước kia dân ta đói vì Nhật, Pháp, bây giờ ta đói vì vỡ đê, không đắp đê nạn đói có thể hành hạ chúng ta”.  

Đồng chí Trần Lâm ra xin phép Bác: 

- Chúng cháu xin thay mặt toàn thể nhân dân và anh chị em cán bộ trong tỉnh xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và tinh thần vô cùng phấn khởi hôm nay được đón Bác về thăm tỉnh nhà. Bác đã căn dặn những nhiệm vụ lớn lao và khẩn cấp, chúng cháu xin hứa quyết tâm thực hiện thắng lợi. Xin kính chúc Bác sức khỏe luôn luôn bền vững để lãnh đạo toàn Đảng, toàn dân đưa công cuộc kháng chiến kiến quốc đến thắng lợi hoàn toàn. 

Sau đó đồng chí Trần Lâm quay ra nói với đồng bào: 

- Hôm nay, chúng ta có vinh dự to lớn được đón Bác về thăm tỉnh nhà. Cuộc đón mừng Bác đến đây đã kết thúc, tôi xin mời đồng bào ra về. 

Tiếng vỗ tay lại rầm rầm vang lên. Rồi đồng bào lần lượt ra về. Ngoài phố vẫn còn vang những lời hô: “Hồ Chủ tịch muôn năm!”, “Hồ Chủ tịch muôn năm!”. Lời hô xen lẫn những tiếng cười nói hết sức vui mừng phấn khởi.