Khơi dậy sức mạnh văn hóa trong giai đoạn mới ở Xuân Trường

Điểm tựa từ cội nguồn di sản

Xã Xuân Trường sở hữu nền tảng văn hóa, tín ngưỡng phong phú, định hình rõ nét qua cơ cấu tôn giáo đặc thù. Hiện toàn xã có 9 ngôi chùa cổ kính. Quần thể tín ngưỡng truyền thống này bảo lưu trọn vẹn tinh hoa nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc qua nhiều triều đại phong kiến; đóng vai trò điểm tựa tinh thần, giáo dục đạo lý từ bi, hướng thiện cho nhân dân.

Song hành cùng Phật giáo, cộng đồng Công giáo tại xã Xuân Trường chiếm 41,5% dân số. Quần thể kiến trúc Công giáo quy tụ Đại chủng viện Đức Mẹ Vô nhiễm Bùi Chu, Đền thánh Kiên Lao, 7 Giáo xứ, 17 Giáo họ, 5 hội dòng nữ tu cùng cô nhi viện Thánh An. Sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và các tôn giáo lớn kiến tạo không gian văn hóa đa tầng.

Toàn xã hiện có 3 di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, gồm: Đền Xuân Bảng (xếp hạng năm 1989), Chùa Nghĩa Xá (Viên Quang tự - xếp hạng năm 1992), Đền và chùa Kiên Lao (xếp hạng năm 1995) cùng 9 di tích cấp tỉnh. Đặc biệt, ngày 3/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định công nhận Bia đá chùa Nghĩa Xá là Bảo vật quốc gia. Bia đá có niên đại năm Thiên Phù Duệ Vũ thứ 3 (1122). Di vật khắc họa rõ nét chân dung Đại pháp thiền sư Giác Hải, ghi chép tỉ mỉ quá trình dựng chùa, huy động nhân lực thời xa xưa.

Nhận thức rõ giá trị lịch sử của hệ thống di sản, ông Phạm Công Chiên, Hội trưởng Hội tín đồ Phật tử Chùa Nghĩa Xá (Viên Quang tự) cho biết: “Trải qua bao thăng trầm lịch sử, các phật tử tại địa phương luôn nêu cao trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn hiện vật nguyên vẹn. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng chính quyền cơ sở và chư tăng bổn tự thực hiện nghiêm quy định bảo vệ di tích, phát huy tối đa giá trị di sản”.

Thời gian qua, nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc ở xã Xuân Trường được tổ chức đảm bảo trang trọng phần lễ, sôi nổi phần hội. Hàng năm, hội Đền Xuân Bảng (12/2 âm lịch), hội chùa Viên Quang (1/3 âm lịch), hội Đình Hưng Nhân (từ ngày mùng 5/2 - 6/2 âm lịch) thu hút đông đảo du khách thập phương. Các lễ hội tại xã Xuân Trường vượt lên ý nghĩa tâm linh thuần túy, trở thành nơi hội tụ khối đại đoàn kết toàn dân, giáo dục đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, bồi đắp tình yêu quê hương cho thế hệ trẻ.

Từ không gian sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng, mạch nguồn văn hóa thấm đẫm trong từng nếp sống, gắn chặt với sinh hoạt dòng họ. Toàn xã hiện có hàng trăm từ đường, nhà thờ tổ. Đặc biệt, nhiều công trình đã được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, trở thành không gian giáo dục truyền thống sâu sắc.

Tại di tích từ đường họ Phạm gốc Mạc, câu chuyện về 151 người con tòng quân tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ trở thành bài học vỡ lòng, hun đúc khí chất kiên trung cho lớp trẻ địa phương. Từ đường họ Nguyễn lưu giữ 6 đạo sắc phong do vua Nguyễn truy ban thủy tổ Nguyễn Bá Địch, răn dạy con cháu giữ tròn đạo lý, gia phong. Phát huy truyền thống khoa bảng, di tích từ đường họ Đinh lưu danh 3 tiến sĩ, hàng chục thạc sĩ, hàng trăm cử nhân.

Các dòng tộc trên địa bàn xã đều xây dựng quỹ khuyến học. Việc trao thưởng cho học sinh xuất sắc diễn ra trang trọng trước gian thờ tổ tiên mang ý nghĩa khuyến khích thế hệ sau không ngừng vươn lên, noi theo các bậc tiền nhân trong họ. Những cách làm thiết thực đã đưa phong trào xây dựng xã hội học tập đi vào thực chất, bám rễ sâu bền trong từng gia đình, ngõ xóm.

Trước yêu cầu hội nhập, phát triển mới, công tác quản lý văn hóa đòi hỏi tầm nhìn chiến lược, tư duy khoa học. Đồng chí Trần Văn Từng, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Trường khẳng định: “Đảng bộ, chính quyền xã Xuân Trường coi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo tồn di sản là chiến lược trọng tâm. Nhằm xây dựng nếp sống văn minh, địa phương đã tổ chức các lễ hội đảm bảo khoa học, chặt chẽ, duy trì trang nghiêm phần lễ, khôi phục trọn vẹn phần hội. Đặc biệt, chính quyền cơ sở đã từng bước thể chế hóa công tác quản lý bằng việc thành lập, kiện toàn 12 ban quản lý di tích trên địa bàn, trong đó có 3 di tích cấp quốc gia và 9 di tích cấp tỉnh. Thời gian tới, xã tiếp tục chuyển hóa hệ thống di sản thành nguồn lực giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ, tạo sự đồng thuận thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị”.

Sức bật từ văn hóa cơ sở

Thời gian qua, xã Xuân Trường tập trung khơi thông nguồn lực, hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở đồng bộ, hiện đại. Toàn bộ 54 nhà văn hóa, khu thể thao trên địa bàn xã đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt cộng đồng. Cơ sở vật chất đầy đủ tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy phong trào văn nghệ, thể dục thể thao quần chúng phát triển.

Điển hình là Câu lạc bộ chèo Hưng Nhân (thôn 32) được thành lập năm 2000, quy tụ 21 thành viên. Diễn viên, nhạc công Câu lạc bộ tự đảm nhận vai trò hòa âm, phối khí, sáng tác, kiêm đạo diễn, biểu diễn. Bà Đỗ Thị Quý, Chủ nhiệm Câu lạc bộ chèo Hưng Nhân (thôn 32) chia sẻ: “Thiết chế văn hóa cơ sở hoàn thiện giúp các thành viên câu lạc bộ có không gian biểu diễn, tập luyện liên tục. Nhiệm vụ trọng tâm hiện nay của Câu lạc bộ là tập trung vào việc truyền thụ kiến thức, đào tạo lớp nghệ nhân kế cận”.

Nhằm duy trì phong trào, xã thường xuyên tổ chức các hoạt động biểu diễn văn nghệ, thi đấu thể dục thể thao vào các dịp lễ lớn. Gần đây, Đại hội Thể dục thể thao cấp xã thu hút sự tham gia sôi nổi của nhân dân qua 8 môn thi đấu: Bóng đá nam, điền kinh, bóng chuyền hơi nữ, bóng bàn, pickleball, cầu lông, cờ vua, cờ tướng. Các hoạt động rèn luyện thân thể góp phần nâng cao sức khỏe, thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

Phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở Xuân Trường gặt hái nhiều kết quả thực chất. Tỷ lệ thôn duy trì danh hiệu văn hóa đạt 100%; gia đình văn hóa đạt tỷ lệ 90%, trong đó có 108 gia đình văn hoá tiêu biểu. Các giá trị đạo đức truyền thống thâm nhập sâu vào từng nếp nhà. Quần chúng nhân dân nêu cao tinh thần tương thân tương ái, tích cực tham gia phong trào đền ơn đáp nghĩa. Cảnh quan môi trường khu dân cư duy trì tiêu chí sáng, xanh, sạch, đẹp.

Sức mạnh văn hóa ở Xuân Trường còn thấm sâu vào tư duy lao động, kết tinh thành bản sắc tại các làng nghề truyền thống như cơ khí Xuân Tiến, dệt chiếu và trồng hoa cây cảnh Xuân Dục. Trước khi truyền nghề, bậc tiền nhân luôn răn dạy con cháu đặt chữ “tín” lên hàng đầu trong giao thương. Phát huy nền tảng đó, các làng nghề tại Xuân Trường đều xây dựng hương ước gắn bảo tồn truyền thống với quy định về bảo vệ môi trường sản xuất, giữ gìn an ninh trật tự; từ đó kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh, tạo đòn bẩy để kinh tế địa phương bứt phá.

Sức bật làng nghề tạo tiền đề thúc đẩy cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng. Hiện nay, tỷ trọng công nghiệp, xây dựng, dịch vụ của xã đạt 92,3%; nông nghiệp, thủy sản còn 7,7%. Thu nhập bình quân đầu người toàn xã vượt ngưỡng 76 triệu đồng/năm.

Định hướng phát triển giai đoạn tiếp theo đòi hỏi sự lãnh đạo sát sao, tư duy đột phá từ hệ thống chính trị. Đồng chí Trịnh Văn Hoàng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Xuân Trường nhấn mạnh: “Việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp và thành lập xã Xuân Trường tạo tiền đề quan trọng giải phóng tiềm năng, khơi sâu giá trị vùng đất văn hiến, cách mạng. Nắm bắt thời cơ, Nghị quyết Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định sự kết hợp hài hòa giữa nguồn lực văn hóa và mục tiêu kinh tế là chiến lược then chốt.

Việc bảo tồn di sản, hoàn thiện thiết chế văn hóa góp phần giữ gìn bản sắc, khơi dậy mạnh mẽ ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên của toàn dân. Chính nền tảng tinh thần và sự đồng thuận tuyệt đối đã tạo nền tảng vững chắc để kinh tế - xã hội địa phương phát triển toàn diện. Thời gian tới, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân quyết tâm đưa Xuân Trường tiếp tục bứt phá vươn lên, xây dựng địa phương ngày càng giàu đẹp, văn minh”.

Thực tiễn tại Xuân Trường đã khẳng định tính đúng đắn của chiến lược lấy văn hóa làm điểm tựa. Nguồn lực tinh thần từ bề dày lịch sử, truyền thống cách mạng đang chuyển hóa thành sức mạnh vật chất, tạo xung lực đưa địa phương bứt tốc, hoàn thành thắng lợi các mục tiêu kinh tế - xã hội, kiến tạo vóc dáng một miền quê trù phú và phát triển bền vững.