Khai thác tiềm năng để phát triển “kinh tế bạc”

Tiềm năng, lợi thế tạo nền tảng

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, nhu cầu về chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng, phục hồi chức năng cho người cao tuổi ngày càng gia tăng, hình thành một thị trường dịch vụ đặc thù với dư địa phát triển lớn.

Đối với Ninh Bình, sau khi hợp nhất địa giới hành chính, quy mô dân số trên 4,4 triệu người, trong đó người cao tuổi chiếm khoảng 20%, cao hơn mức bình quân chung cả nước. Đây không chỉ là yếu tố đặt ra yêu cầu thích ứng về an sinh xã hội mà còn là tiền đề quan trọng để hình thành thị trường "kinh tế bạc" ngay tại chỗ.

Không chỉ có lợi thế về quy mô dân số, Ninh Bình còn sở hữu những điều kiện đặc thù mang tính khác biệt, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế bạc.

Trước hết là hệ sinh thái tự nhiên đa dạng, môi trường trong lành với hệ thống núi đá vôi, rừng nguyên sinh, nguồn nước khoáng và cảnh quan đặc sắc. Điều kiện tạo nên lợi thế khác biệt cho Ninh Bình là địa phương duy nhất của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á sở hữu di sản thế giới kép - Quần thể danh thắng Tràng An, cùng hệ thống di tích, danh lam thắng cảnh và không gian văn hóa tâm linh phong phú đã mở ra dư địa lớn để phát triển các loại hình du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe dành cho người cao tuổi.

Cùng với đó, truyền thống văn hóa “kính lão trọng thọ” được gìn giữ bền bỉ trong cộng đồng là nền tảng thuận lợi để hình thành các dịch vụ thân thiện với người cao tuổi.

Tỉnh cũng sở hữu hệ thống làng nghề truyền thống phong phú như đá mỹ nghệ Ninh Vân, thêu ren Văn Lâm, gốm Kim Sơn, đúc đồng Tống Xá, gỗ La Xuyên… với sự tham gia của nhiều nghệ nhân cao tuổi. Đây không chỉ là lực lượng nòng cốt trong bảo tồn và truyền dạy nghề, mà còn góp phần tạo ra các sản phẩm, dịch vụ gắn với trải nghiệm văn hóa, qua đó nâng cao đời sống tinh thần cho người cao tuổi.

Đặc biệt, lực lượng người cao tuổi trên địa bàn tỉnh vẫn giữ vai trò tích cực trong đời sống kinh tế - xã hội. Từ xây dựng nông thôn mới, phát triển sản phẩm OCOP đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ du lịch, người cao tuổi vừa là chủ thể tham gia, vừa là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế.

Thực tế tại khu vực Hà Nam (cũ) cho thấy, nhiều mô hình kinh tế do người cao tuổi làm chủ đã mang lại doanh thu hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động.

Những lợi thế đó đang từng bước được cụ thể hóa thông qua các dự án đầu tư. Tiêu biểu là dự án Khu tổ hợp nghỉ dưỡng cao cấp và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi Cúc Phương ForestJapan tại thôn Đồng Tâm (xã Cúc Phương), quy mô 20ha, tổng vốn đầu tư khoảng 2.010 tỷ đồng. Dự án định hướng phục vụ khoảng 2.610 người lưu trú mỗi ngày, phát triển mô hình nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe theo tiêu chuẩn Nhật Bản - một hướng đi mới phù hợp với xu thế già hóa dân số toàn cầu.

Theo ông Lê Quốc Thịnh, chủ đầu tư Khu nghỉ dưỡng Vedana Resort, sau Hội nghị Xúc tiến Du lịch tỉnh Ninh Bình tại Tokyo năm 2024, doanh nghiệp đã ký kết hợp tác với Công ty Cổ phần OCS (Nhật Bản) hướng tới xây dựng trung tâm chăm sóc sức khỏe cao cấp quốc tế, tận dụng lợi thế khí hậu, nguồn nước khoáng nóng và hệ sinh thái rừng Cúc Phương. Cách tiếp cận này cho thấy, nếu được tạo điều kiện thuận lợi, Ninh Bình hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực kinh tế bạc.

Để hình thành hệ sinh thái dịch vụ dành cho người cao tuổi

Tuy nhiên, thực tế triển khai cũng cho thấy kinh tế bạc tại Ninh Bình đang trong giai đoạn hình thành, bộc lộ không ít khó khăn cần được tháo gỡ.

Ông Lê Quốc Thịnh, chủ đầu tư Khu nghỉ dưỡng Vedana Resort cho rằng: Các mô hình chăm sóc sức khỏe kết hợp nghỉ dưỡng cho người cao tuổi mang tính tích hợp cao, liên quan đồng thời đến du lịch, y tế và an sinh xã hội, trong khi hệ thống pháp lý hiện hành chưa có khung quy định riêng, dẫn đến việc áp dụng chồng chéo, thiếu thống nhất. Cùng với đó, các thủ tục liên quan đến đất đai, môi trường, đặc biệt tại các khu vực có yếu tố sinh thái nhạy cảm như Cúc Phương, đòi hỏi quy trình thẩm định chặt chẽ, kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư.

Là một trong những doanh nghiệp từng đầu tư dự án Viện dưỡng lão tại Ninh Bình, ông Trần Sơn, Công ty TNHH Kim Phát bày tỏ: Hiện nay cơ chế ưu đãi đối với lĩnh vực kinh tế bạc chưa rõ nét, trong khi đây là lĩnh vực cần nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi dài, đòi hỏi cơ chế khuyến khích đủ mạnh để thu hút nhà đầu tư.

Cùng với đó, nhu cầu về đội ngũ điều dưỡng lão khoa, chuyên gia phục hồi chức năng, nhân lực chăm sóc dài hạn đang gia tăng, nhưng hệ thống đào tạo chuyên sâu còn hạn chế. Đồng thời, việc chuyển giao, công nhận các tiêu chuẩn quốc tế vẫn chưa có cơ chế phù hợp… là nguyên nhân ảnh hưởng đến khả năng triển khai các dự án chăm sóc người cao tuổi.

Trên cơ sở nhận diện rõ xu thế già hóa dân số và những lợi thế đặc thù của địa phương, tại Hội nghị trực tuyến về tình hình phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam, đồng chí Hà Lan Anh, TUV, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã phát biểu: Ninh Bình xác định phát triển kinh tế bạc theo hướng đồng bộ, gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu an sinh xã hội với tạo động lực tăng trưởng mới. Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi theo hướng toàn diện, hiện đại, trong đó chú trọng phát triển chuyên ngành lão khoa, mở rộng các dịch vụ chăm sóc tại cộng đồng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và y tế số.

Đồng thời, tỉnh định hướng phát triển các sản phẩm du lịch nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe gắn với tài nguyên di sản, môi trường sinh thái và giá trị văn hóa tâm linh đặc sắc, qua đó thu hút các dự án đầu tư chất lượng cao phục vụ cả thị trường trong nước và quốc tế.

Cùng với đó, việc phát huy vai trò, kinh nghiệm của người cao tuổi trong sản xuất, kinh doanh, bảo tồn và truyền dạy nghề truyền thống tiếp tục được quan tâm, gắn với phát triển kinh tế di sản và du lịch cộng đồng.

Song song với các giải pháp trên, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng môi trường sống thân thiện, từng bước hoàn thiện hạ tầng đô thị, giao thông và các công trình công cộng phù hợp với người cao tuổi. Đây là định hướng có tính chiến lược, nhằm biến thách thức già hóa dân số thành cơ hội, đưa kinh tế bạc trở thành một lợi thế phát triển bền vững của Ninh Bình trong thời gian tới.