Đền thờ liệt sĩ núi Chùa- bản hùng ca bất tử

Khúc tráng ca bất tử

Theo cuốn Lịch sử Đảng bộ Quân sự tỉnh Hà Nam (cũ) giai đoạn 1945- 1975, tháng 5/1954, sau khi bị mất trắng Tập đoàn cứ điểm chiến lược Điện Biên Phủ, lâm vào thế cùng quẫn, chính quyền Pháp ở Việt Nam cố sống, cố chết dồn quân giữ lấy vùng đồng bằng hòng cứu vớt tình thế trên toàn chiến trường Đông Dương. Thực hiện âm mưu này, người Pháp huy động hơn 1.300 quân từ Phủ Lý, bốt Tâng (Thanh Hương), bốt Cõi (Liêm Cần) với sự yểm trợ của 8 máy bay, 50 xe lội nước mở trận càn lớn vào Thanh Tâm, nay thuộc xã Thanh Liêm. Cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt. Các đơn vị bộ đội cùng dân quân, du kích và quần chúng kháng chiến kiên cường quần nhau với địch vốn có quân số đông và vũ khí hiện đại hơn gấp nhiều lần để giành giật từng ngõ xóm, mái nhà.

Với tinh thần chiến đấu dũng cảm, mưu trí, các đơn vị bộ đội chủ lực sát cánh cùng dân quân, du kích Thanh Tâm, Thanh Liêm đã bẻ gẫy trận càn của địch. Trong trận chống càn lịch sử này, nhiều bộ đội, dân quân, du kích đã ngã xuống khắp các chốt điểm trên khu vực núi Chùa. Không thể thực hiện được mưu đồ càn quét nhanh chóng, bọn Pháp điên cuồng gọi máy bay và pháo tầm xa ném bom, bắn phá tiếp viện. Trước hoả lực mạnh gấp hàng chục lần, các đơn vị bộ đội được lệnh rút vào khe núi Chùa. Và thật không ngờ khi những loạt bom thù điên cuồng trút xuống trong đêm 21 tháng 5 ấy đã làm sụt nhiều mảng đất đá lớn lấp đầy lòng khe núi Chùa nơi một số đơn vị bộ đội trú quân, chôn vùi gần như toàn bộ lực lượng của ta trong khe núi.

Trận chống càn Chanh Chè lần hai trở thành một trong những trận đánh mang dấu ấn lịch sử sâu đậm và bi tráng nhất của quân và dân Thanh Liêm trong kháng chiến chống Pháp. 241 liệt sỹ hy sinh rải rác khắp chốt điểm của trận địa núi Chùa (trong đó hơn 100 liệt sỹ trúng bom dưới lòng khe) đều không một dòng địa chỉ cụ thể.

Là người con sinh ra và lớn lên tại mảnh đất Thanh Tâm, được sống trong những câu chuyện mà cha, ông kể lại, Cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Thanh Bình sau khi xuất ngũ đã trở về quê hương đã trở thành hướng dẫn viên không chuyên cho Khu di tích lịch sử tâm linh núi Chùa. Xúc động kể về trận chống càn Chanh Chè lần thứ hai với phóng viên, ông Bình không khỏi nghẹn ngào. Ông chia sẻ, ngay từ khi còn tấm bé, ông đã được nghe về sự hi sinh anh dũng của bộ đội chủ lực của ta tại khe núi Chanh Chè. Sau một trận mưa lớn, các thi thể của các anh, các bác tràn ra đồng, nhân dân địa phương đã quy tập thi thể và đưa các anh, các bác về chôn cất tại nghĩa trang liệt sĩ Thanh Tâm, xã Thanh Liêm và đời đời nhang khói.

Trong nhiều năm liên tục, bằng tâm huyết, nỗ lực của các cựu chiến binh Trung đoàn 95, Đại đoàn Bình Trị Thiên; Trung đoàn 48, Đại đoàn 320, các cựu dân quân, du kích địa phương, cơ quan báo chí, cơ quan quân sự, lao động, thương binh, xã hội,…những đầu mối thông tin ít ỏi dần dần được chắp nối, làm sáng tỏ nhưng vẫn chưa thể đầy đủ, cụ thể như mong đợi. Chính bởi thế, những liệt sĩ của trận chống càn Chanh Chè lần thứ hai lịch sử hy sinh tại núi Chùa năm ấy cho đến bây giờ vẫn mang cùng một dòng địa chỉ chung: “Liệt sĩ Tiểu đoàn 227, Trung đoàn 95, Đại đoàn Bình Trị Thiên”; “Liệt sĩ Tiểu đoàn 884, Trung đoàn 48, Đại đoàn 320”.

Nhiều năm qua, với sự nỗ lực, cố gắng từ nhiều cấp ngành, đặc biệt là lực lượng vũ trang tỉnh nhà, công cuộc tìm kiếm, khai quật mộ liệt sĩ đã được thực hiện nghiêm túc, trách nhiệm, bước đầu đạt kết quả tích cực. Năm 2024, tại khu vực Núi Chùa, huyện Thanh Liêm trước đây, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Nam (cũ) đã tiến hành huy động các phương tiện, lực lượng tìm kiếm trên diện tích 3.300m2, với khối lượng đất đá đào bới gần 5000m3. Qua tìm kiếm phát hiện 5 vị trí có hài cốt liệt sĩ với 8 bộ hài cốt cùng nhiều di vật của liệt sĩ. Đến thời điểm hiện tại, 100% các thi hài của các Liệt sĩ hi sinh trong trận chống càn Chanh Chè lần thứ hai (21/5/1954) được đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Thanh Tâm, xã Thanh Liêm

và trách nhiệm của thế hệ hôm nay

Thực hiện Kế hoạch số 683/KH-BCĐQK ngày 29/4/2026 của Ban Chỉ đạo Quân khu về triển khai thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ” và Kế hoạch số 685/KH-BCĐQK ngày 29/4/2026 của Ban Chỉ đạo Quân khu về Tổ chức lấy mẫu hài cốt Liệt sĩ đối với các mộ chưa xác định được thông tin trong nghĩa trang Liệt sĩ trên địa bàn Quân khu để giám định ADN; Kế hoạch số 98/KH-BCĐ ngày 18/5/2026 của Ban Chỉ đạo 515 tỉnh về tổ chức lấy mẫu hài cốt Liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại nghĩa trang Liệt sĩ để phục vụ giám định AND, ngay sau khi nhận được Kế hoạch, Ban CHQS xã Thanh Liêm đã tham mưu cho Đảng ủy, UBND xã triển khai Kế hoạch số 94/KH-UBND ngày 02/6/2026 của UBND xã Thanh Liêm về công tác chuẩn bị phục vụ tổ chức lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ của xã Thanh Liêm.

Riêng đối với nghĩa trang liệt sĩ Thanh Tâm, xã Thanh Liêm, nơi chôn cất các chiến sĩ đã hy sinh trong cuộc chống càn Chanh Chè lần thứ hai, qua rà soát phát hiện có 283 mộ liệt sĩ, trong đó có 282 mộ là mộ đơn, 01 mộ tập thể, trong đó còn 197 mộ chưa xác định danh tính. Công tác lấy mẫu tại nghĩa trang liệt sĩ Thanh Tâm được triển khai đồng bộ, hiệu quả. Kể từ ngày 8/6 đến ngày 18/6, Ban CHQS xã đã khai quật 197 ngôi mộ, thực hiện lấy 188 mẫu để xác định AND. Còn lại 9 ngôi mộ do thời gian đã quá lâu, một số ngôi mộ là mộ tập thể nên chưa thể lấy được mẫu AND để phân tích.

Thiếu tá Nguyễn Trường Giang, Chính trị viên phó Ban CHQS xã Thanh Liêm cho biết, thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ”, Ban CHQS xã đã tập trung nhân lực, phương tiện, ngày đêm tổ chức các hoạt động nhằm thực hiện lấy mẫu AND các Liệt sĩ trên địa bàn, đặc biệt tại khu vực nghĩa trang Liệt sĩ Thanh Tâm. Tuy nhiên, công tác khai quật và lấy mẫu AND của các liệt sĩ tham gia trận chống càn Chanh Chè hiện nay còn gặp không ít khó khăn. Do thời gian đã quá lâu, hiện Ban CHQS xã chưa xác định được trường hợp nhân chứng và thân nhân Liệt sĩ đến làm việc, do đó công tác đối chiếu, xác định thân nhân tại nghĩa trang liệt sĩ Thanh Tâm còn gặp nhiều trở ngại.

“Với tinh thần quyết tâm cao nhất, trong thời gian tới, vượt qua những khó khăn, thách thức, Ban CHQS xã Thanh Liêm quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ thu thập, xác định danh tính hài cốt các liệt sĩ, qua đó trả lại tên gọi cho các chú, các bác, góp phần an ủi anh linh của các liệt sĩ trên địa bàn.” Thiếu tá Nguyễn Trường Giang nhấn mạnh.

Tự hào với truyền thống quê hương, khâm phục, biết ơn những liệt sĩ đã anh dũng chiến đấu quên mình vì độc lập tự do của Tổ quốc, nhiều năm qua, hàng nghìn lượt cán bộ, chiến sỹ các đơn vị quân đội, thân nhân liệt sỹ và khách thập phương đã tìm về núi Chùa thành kính thăm viếng, tưởng niệm, tri ân. Khu di tích lịch sử tâm linh núi Chùa (rộng 64 ha) cũng đã được dựng lên bởi niềm tự hào, sự thành kính, tri ân sâu sắc và sự đồng lòng, chung tay góp sức của bao thế hệ cán bộ, đảng viên, chiến sỹ LLVT, của đồng bào, đồng chí khắp nơi xa gần. Trong ngôi đền tưởng niệm tọa lạc tại trung tâm khu di tích, tấm bia ghi danh mới có đầy đủ thông tin của 71 liệt sỹ, phần bia trống còn lại vẫn dành để ghi danh các liệt sỹ chưa xác định được thông tin...

Khu di tích lịch sử tâm linh Núi Chùa không chỉ nhân lên niềm tự hào sâu sắc trong cán bộ, đảng viên, nhân dân và các LLVT của quê hương Thanh Liêm anh hùng mà còn nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau sống có trách nhiệm hơn với những thành quả mà thế hệ cha ông đã phải đánh đổi bằng thanh xuân và xương máu. Với tinh thần đoàn kết, tự tin, nỗ lực chung tay xây dựng quê hương ngày càng văn minh, tiến bộ.