Công bố bản đồ từ trường vũ trụ lớn nhất từ trước đến nay

Nhóm nghiên cứu cho biết bản đồ từ trường mới có tên gọi SPICE-RACS, hoạt động dựa trên nguyên lý ánh sáng sẽ bị bẻ cong khi truyền qua các từ trường trong không gian. Bản đồ này có kích thước lớn gấp 5 lần tổng quy mô của tất cả các công trình nghiên cứu cùng loại trước đây gộp lại, mở ra triển vọng giải mã những bí ẩn về vật chất giữa các vì sao, các thiên hà xa xôi và quá trình tiến hóa hàng tỷ năm của vũ trụ. Dự án nghiên cứu quy mô lớn này được thực hiện thông qua hệ thống kính thiên văn vô tuyến Square Kilometre Array Pathfinder của Australia (ASKAP) đặt tại vùng Midwest xa xôi thuộc bang Tây Australia.

Ông Alec Thomson, nhà nghiên cứu dẫn đầu tại Đài quan sát Square Kilometre Array (Square Kilometre Array Observatory - SKAO hay còn được gọi là Tổ chức Quan sát Mảng một kilômét vuông) SKAO, cho biết nhóm của ông đã xác định vị trí và cường độ của các từ trường bằng cách đo độ phân cực (độ xoắn) của ánh sáng do hệ thống kính thiên văn ASKAP thu nhận. Dữ liệu này được tổng hợp từ gần 4 triệu thiên hà, sau đó được xử lý đồng bộ với các dữ liệu gốc để tạo nên một bức tranh toàn cảnh về vũ trụ.

Đánh giá về thành tựu này, Giáo sư Naomi McClure-Griffiths, Nhà khoa học trưởng của Đài quan sát Square Kilometre Array (Square Kilometre Array Observatory - SKAO) khẳng định SPICE-RACS là một bước tiến vượt bậc, giúp giới nghiên cứu tìm ra lời giải cho những câu hỏi tưởng chừng như bất khả thi trước đây. Nữ Giáo sư này cho rằng trong suốt 2 thập kỷ qua, giới khoa học chủ yếu phải phụ thuộc vào một tập dữ liệu cũ và thiếu khuyết phần bầu trời phương Nam. Do đó, thành tựu mới này mở ra cơ hội lớn để nhân loại tìm lời giải cho câu hỏi về thời điểm từ trường đầu tiên xuất hiện trong vũ trụ.

Hiện tại, bản đồ này đã được công bố rộng rãi cho giới khoa học toàn cầu thông qua cổng truy cập dữ liệu của Cơ quan Khoa học Quốc gia Australia (CSIRO). Nhà thiên văn học Tim Galvin thuộc CSIRO cho biết nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới đã bắt đầu khai thác nguồn tài nguyên miễn phí này để phục vụ các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vũ trụ.

Theo CSIRO, việc xây dựng một bản đồ từ trường với quy mô chưa từng có trên là nhờ năng lực vượt trội của kính thiên văn ASKAP trong việc quan sát các vùng bầu trời diện rộng một cách nhanh chóng và có chiều sâu hơn nhiều hệ thống kính thiên văn khác.

Hiện tại, tổ chức SKAO đang tiếp tục xây dựng kính thiên văn SKA-Low tại chính địa điểm đặt ASKAP, song song với một hệ thống kính thiên văn SKA khác tại Nam Phi. Dự kiến, 2 hệ thống kính thiên văn mới này sẽ đi vào hoạt động thử nghiệm vào cuối thập kỷ này, cho phép các nhà thiên văn học lập bản đồ chi tiết hơn nữa về mạng lưới vũ trụ và giải thích nguồn gốc của các từ trường trong không gian.