Bảo vệ trẻ em trước nguy cơ tai nạn thương tích

Khi kỹ năng trở thành "vũ khí" sinh tồn

Sân Trường Tiểu học Đông Sơn (phường Trung Sơn) những ngày này sôi động khác thường. Trong chuyên đề ngoại khóa về “Kỹ năng phòng, chống tai nạn thương tích”, hàng trăm học sinh không còn ngồi nghe thụ động. Thay vào đó, sân trường biến thành lớp học sinh tồn, nơi các em được trực tiếp tham gia các trò chơi, trả lời các câu hỏi, xử lý các tình huống giả định do các chuyên gia từ Chi cục Dân số và Trẻ em (Sở Y tế) hướng dẫn.

Em Lê Như Ngọc, học sinh lớp 4E hào hứng: “Em đã hiểu an toàn không chỉ là biết bơi, mà còn là biết cách xử lý khi gặp nguy hiểm. Tuyệt đối không được nhảy xuống cứu bạn nếu mình không đủ khả năng”.

Đại diện nhóm giảng viên chia sẻ: "Dạy lý thuyết các em có thể quên, nhưng khi được đóng vai xử lý tình huống, các em sẽ nhớ rất lâu. Chúng tôi muốn trao cho các em kỹ năng sinh tồn chứ không chỉ là kiến thức sách vở".

Cô Phạm Thi Thúy, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, với hơn 800 học sinh, áp lực an toàn là rất lớn. Nhà trường đã xây dựng "mạng lưới an toàn đa tầng": từ cơ sở vật chất đạt chuẩn đến đội sao đỏ tự quản. “Chúng tôi lồng ghép kiến thức vào từng bài học để mỗi ngày đến trường là một ngày an toàn và khi bước ra khỏi cổng trường, các em vẫn biết cách tự bảo vệ mình”-cô Thúy nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, nhiều học sinh có thể giải toán rất nhanh, nhưng lại lúng túng, hoảng loạn khi đối mặt với các tình huống nguy hiểm đời thường như đuối nước, chập điện hay hỏa hoạn. Chính sự thiếu hụt về "phản xạ an toàn" này đã khiến nhiều sự cố nhỏ trở thành tai nạn lớn, để lại hậu quả nặng nề. Đầu tư cho kỹ năng phản xạ chính là khoản đầu tư bền vững nhất cho sự an toàn của trẻ.

Báo động từ những con số "biết nói"

Nỗ lực của Trường Tiểu học Đông Sơn là điểm sáng, nhưng nhìn ra bức tranh rộng lớn hơn, tỉnh Ninh Bình đang đối mặt với thách thức không nhỏ. Sau khi sáp nhập và mở rộng địa giới hành chính, toàn tỉnh hiện có quy mô dân số trẻ rất lớn với trên 973.700 trẻ em dưới 16 tuổi (chiếm 22,1% dân số), trong đó nhóm trẻ dưới 6 tuổi là hơn 300.000 em. Đây là nguồn lực tương lai quý giá nhưng cũng đặt ra áp lực không nhỏ lên hệ thống an sinh và bảo vệ trẻ em.

Năm 2025 vừa qua, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc quyết liệt để tạo ra "vành đai an toàn" cho trẻ. Cụ thể: Ngành Y tế tổ chức hàng chục hội nghị chuyên đề cho hàng nghìn học sinh và phụ huynh; lực lượng Công an bám sát địa bàn trường học để tuyên truyền; Tỉnh đoàn và Hội đồng Đội tổ chức 75 lớp kỹ năng sống và gần 200 lớp dạy bơi cho hơn 5.600 thiếu nhi.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, cuộc chiến phòng chống TNTT vẫn vô cùng cam go. Số liệu thống kê chuyên ngành Y tế giai đoạn 2021-2025 cho thấy một thực tế đáng báo động: Số lượng trẻ em bị TNTT không giảm mà đang gia tăng theo từng năm. Hậu quả là hàng trăm trẻ em đã tử vong, trong đó nguyên nhân nhiều nhất vẫn là đuối nước, kế đến là tai nạn giao thông. Tiêu biểu như năm 2025, trong số 62 trẻ em tử vong do TNTT thì có 52 trẻ tử vong do đuối nước, 10 trẻ tử vong do tai nạn giao thông.

Đáng báo động hơn, cơ quan chức năng ghi nhận sự xuất hiện của những tai nạn hy hữu ngay tại gia đình: trẻ tử vong do ngộ độc hóa chất và điện giật. Nguy cơ không chỉ nằm ở sông ngòi mà đã len lỏi vào tận góc bếp, sân nhà do sự lơ là, chủ quan của người lớn.

Lý giải thực trạng này, ông Vũ Tài Anh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số và Trẻ em, Sở Y tế phân tích: Thứ nhất, về điều kiện khách quan, Ninh Bình có hệ thống sông ngòi, ao hồ dày đặc. Trong khi đó, tại khu vực nông thôn, các điểm vui chơi giải trí an toàn, bể bơi đạt chuẩn cho trẻ em vẫn còn thiếu thốn. Mùa hè nóng nực, sông ngòi trở thành "bể bơi bất đắc dĩ" tiềm ẩn nguy cơ “tử thần”.

Thứ hai, và cũng là nguyên nhân quan trọng nhất, đến từ yếu tố chủ quan của gia đình. Một bộ phận không nhỏ cha mẹ, người chăm sóc trẻ vẫn còn tâm lý lơ là, chủ quan. Các kiến thức, kỹ năng sơ cấp cứu hay việc trang bị thiết bị an toàn trong gia đình (như rào chắn ao, che chắn ổ điện, cất giữ hóa chất) chưa được quan tâm đúng mức.

Thứ ba, công tác truyền thông dù đã được đẩy mạnh nhưng tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa vẫn chưa thực sự thường xuyên, chưa tạo được sự thay đổi căn bản trong nhận thức của cộng đồng.

Rà soát, cảnh báo và siết chặt trách nhiệm

Trước thực trạng cấp bách trên, để bảo vệ trẻ em trước nguy cơ TNTT, tỉnh Ninh Bình đang triển khai đồng bộ các giải pháp mạnh mẽ với phương châm "phòng ngừa là chính".

Nhiệm vụ cấp thiết hàng đầu là việc thiết lập "bản đồ cảnh báo". Các xã, phường cần huy động tổng lực để rà soát, khoanh vùng tất cả các khu vực nguy hiểm. Không chỉ sông suối lớn, mà từng hố công trình, từng ao hồ hộ gia đình đều phải được đặt trong "tầm ngắm" để lắp đặt nắp đậy, rào chắn và biển cảnh báo ngay lập tức. Mục tiêu là xây dựng môi trường sống an toàn từ mỗi nếp nhà ra đến cộng đồng.

Song song với chống đuối nước, cuộc chiến với "bẫy" hóa chất không nhãn mác cũng được đặc biệt chú trọng. Ngành Y tế khuyến cáo người dân cần từ bỏ ngay thói quen dùng chai nhựa thực phẩm, vỏ chai nước ngọt để đựng hóa chất, dung dịch tẩy rửa - nguyên nhân chính gây ra các vụ ngộ độc thương tâm do trẻ nhầm lẫn. Các gia đình cần trang bị kiến thức sơ cứu để xử lý kịp thời "giờ vàng" khi có sự cố.

Để bảo đảm các giải pháp không nằm trên giấy, công tác thanh tra và quy trách nhiệm sẽ được siết chặt tối đa. Các hành vi buôn bán, vận chuyển hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật không nhãn mác sẽ bị xử lý nghiêm. Đặc biệt, văn bản chỉ đạo yêu cầu làm rõ trách nhiệm cụ thể của tổ chức, cá nhân đối với các vụ việc gây tử vong trẻ em do TNTT.

Về phía ngành Y tế, các đơn vị trực thuộc luôn trong trạng thái sẵn sàng ưu tiên tiếp nhận, cấp cứu và điều trị cho trẻ em gặp nạn. Các lớp tập huấn kỹ năng sơ cấp cứu cho cán bộ y tế tuyến cơ sở cũng được đẩy mạnh để nâng cao khả năng ứng phó tại chỗ.

Tuy nhiên, để bảo vệ trẻ em tốt hơn, chỉ nỗ lực của các cơ quan chức năng là chưa đủ. Chốt chặn cuối cùng và hiệu quả nhất vẫn nằm ở sự giám sát chặt chẽ và tình yêu thương, sự quan tâm của mỗi gia đình.