Văn hiến Ninh Bình-Dòng riêng giữa nguồn chung
Xứng danh “Miền di sản”
Sau khi sáp nhập, vùng đất Cố đô Hoa Lư nghìn năm được tiếp thêm sức sống từ sự kết tinh của ba vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống. Trên địa bàn tỉnh có 5.071 di tích được kiểm kê; trong đó có 10 di tích cấp quốc gia đặc biệt, như: Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Cố đô Hoa Lư; Khu di tích lịch sử văn hóa Đền Trần - Chùa Phổ Minh; Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Núi Non Nước; Danh lam thắng cảnh Tràng An - Tam Cốc - Bích Động; Đền Trần Thương; Chùa Keo Hành Thiện; Đền Xám; Chùa Long Đọi Sơn; Chùa Cổ Lễ; Danh lam thắng cảnh và Khảo cổ Quần thể Tam Chúc.
Nằm ở điểm giao thoa giữa vùng núi Tây Bắc, châu thổ sông Hồng và Bắc Trung Bộ, Ninh Bình được biết đến là nơi “tụ sơn, hội thủy” với núi non trùng điệp, có Khu Bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, Vườn quốc gia Cúc Phương, Vườn quốc gia Xuân Thủy, không gian biển, ven biển mở rộng với chiều dài bờ biển gần 90km, vươn ra vịnh Bắc Bộ - Bắc Biển Đông. Trên địa bàn tỉnh có 3 tôn giáo hoạt động được công nhận là Phật giáo, Công giáo và Tin lành.
Nhiều công trình kiến trúc tôn giáo độc đáo nổi tiếng trong nước và quốc tế thu hút du khách như: Chùa Tam Chúc, Chùa Bái Đính, Nhà thờ đá Phát Diệm, Nhà thờ Bùi Chu, Vương cung Thánh đường Phú Nhai, Nhà thờ Hưng Nghĩa, Nhà thờ đổ Hải Lý. Ninh Bình còn là mảnh đất có những tinh túy ẩm thực nổi tiếng như: Thịt dê, cơm cháy, rượu Kim Sơn, phở Nam Định, bún đũa, cá kho Nhân Hậu, chuối ngự Đại Hoàng, nem nắm Giao Thủy, bánh cuốn làng Kênh…
Ninh Bình là vùng đất cổ lưu giữ nhiều di sản văn hóa phi vật thể gắn với phong tục, tập quán, đời sống cộng đồng. Trong đó, các loại hình nghệ thuật phong phú từ dân ca, dân vũ như: Hát chèo, hát văn, ca trù, hát xẩm, hát dậm Quyển Sơn, hát trống quân Liêm Thuận đến nghệ thuật biểu diễn truyền thống như: Múa tứ linh, múa rối nước, rối cạn, cà kheo, bơi chải đứng. Toàn tỉnh có 40 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; việc UNESCO ghi danh “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tại danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại khẳng định nỗ lực của các cấp, các ngành và cộng đồng, trong đó, tỉnh Ninh Bình là trung tâm trong việc bảo tồn kho tàng di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc.
Nhiều lễ hội lớn trong tỉnh được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia với nhiều giá trị văn hóa tâm linh độc đáo của dân tộc như: Lễ hội Hoa Lư, lễ hội Tràng An, lễ Khai ấn Đền Trần, lễ hội Đền Trần Thương, lễ hội Phủ Dầy, lễ hội Chùa Đại Bi, Lễ hội Chùa Keo Hành Thiện, lễ hội Chợ Viềng xuân…
Ninh Bình là “đất trăm nghề”, trong đó có nhiều làng nghề truyền thống lâu đời, nổi tiếng trong khu vực và cả nước như: Làng hoa cây cảnh Vị Khê, làng rèn Vân Chàng, làng dệt Phương Định, Cự Trữ, ươm tơ Cổ Chất, làng nghề sơn mài Cát Đằng, làng nghề chạm khắc La Xuyên, làng nghề đúc đồng Tống Xá, làng nghề mây tre đan Vĩnh Hào, làng nghề chạm khắc đá Ninh Vân, làng nghề cói Kim Sơn, làng nghề thêu ren Văn Lâm, làng nghề gốm Gia Thủy, làng nghề gốm Bồ Bát, làng nghề mộc Phúc Lộc, làng nghề mây tre đan Ngọc Động, làng lụa Nha Xá, làng nghề làm trống Đọi Tam…
Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của mỗi làng nghề truyền thống ở Ninh Bình không chỉ đơn thuần là sản phẩm tiêu dùng, phục vụ đời sống dân sinh mà là những sản phẩm có tính văn hoá mang ý nghĩa bản sắc văn hoá bản địa độc đáo, đa dạng; là kết tinh từ quá trình lao động, sáng tạo từ bàn tay, khối óc mang đậm dấu ấn tinh hoa và nét văn hoá truyền thống đặc sắc của đất và người Ninh Bình từ bao đời nay.
Hội tụ để lan tỏa, vươn tầm
Sau khi hợp nhất, tỉnh Ninh Bình mới có vị trí địa lý quan trọng, chiến lược, là “cửa ngõ” phía Nam Đồng bằng Bắc Bộ, thuộc hành lang kinh tế Bắc - Nam, hành lang kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ và hành lang kinh tế Đông - Tây; điểm kết nối trung chuyển của 3 vùng kinh tế: Vùng Đồng bằng Sông Hồng, vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung, vùng trung du và miền núi phía Bắc. Lợi thế di sản văn hóa, thiên nhiên độc đáo, truyền thống lịch sử lâu đời, cùng với sự năng động, sáng tạo của doanh nghiệp, người dân là nền tảng quan trọng để Ninh Bình phát triển mạnh mẽ du lịch, kinh tế di sản và công nghiệp văn hoá, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đô thị di sản thiên niên kỷ, thành phố sáng tạo toàn cầu.
Xác định di sản là thế mạnh trong phát triển kinh tế - xã hội, việc xây dựng thương hiệu di sản văn hóa tỉnh Ninh Bình là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp của ông cha, để di sản văn hóa có sức lan tỏa và hội tụ, tạo thành nguồn lực giúp định dạng bản sắc Ninh Bình gắn với xây dựng thương hiệu địa phương, ngành Văn hóa và Thể thao tham mưu Tỉnh ủy, UBND tỉnh ban hành các đề án, kế hoạch: “Đề án bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của con người, vùng đất Cố đô Hoa Lư giai đoạn 2021- 2030”, “Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt”.
Tiếp tục nghiên cứu, đề xuất lập hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích cấp quốc gia đặc biệt đối với các di tích tiêu biểu trên địa bàn tỉnh; đề nghị UNESCO công nhận di sản thế giới đối với Quần thể danh thắng Tam Chúc, Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long. Đẩy mạnh các hoạt động liên kết vùng, địa phương trao đổi, giao lưu, hợp tác trong xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa.
Trong 5 năm (2021-2025), tổng số lượng khách du lịch đạt khoảng 49,43 triệu lượt khách, tăng bình quân 27,7%/năm. Tổng doanh thu từ hoạt động du lịch ước đạt 55.338 tỷ đồng, tăng bình quân 47,9%/năm.
Trong năm 2025, toàn tỉnh ước đón trên 19,4 triệu lượt khách, trong đó, có 2,2 triệu lượt khách quốc tế; doanh thu du lịch ước đạt 21,27 nghìn tỷ đồng, vượt kế hoạch năm đề ra.
Trong những năm qua, ngành Du lịch Ninh Bình đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, lượng khách du lịch đến Ninh Bình tăng đều qua các năm; hệ thống cơ sở hạ tầng, giao thông, lưu trú và dịch vụ du lịch ngày càng hoàn thiện, với nhiều khách sạn, khu nghỉ dưỡng cao cấp, nhà hàng và trung tâm đón tiếp du khách đạt chuẩn quốc tế. Du lịch đã trở thành ngành kinh tế động lực, có sức lan toả mạnh mẽ và đóng góp tích cực cho tăng trưởng và phát triển bền vững của tỉnh. Ninh Bình tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm du lịch lớn của quốc gia và quốc tế.
Đồng chí Bùi Văn Mạnh, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Du lịch cho biết: Để Ninh Bình trở thành trung tâm du lịch, đô thị di sản nơi “Hội tụ di sản - Lan tỏa bản sắc - Vươn tầm quốc tế”, cần tiếp tục định vị và phát triển thương hiệu du lịch của tỉnh gắn với các giá trị “Thiên nhiên - Di sản - Văn hoá - Lịch sử - Tâm linh - Cộng đồng”. Xây dựng và triển khai thống nhất, đồng bộ Bộ nhận diện hình ảnh, thương hiệu du lịch “Tuyệt sắc miền Cố đô”. Đổi mới mạnh mẽ phương thức xúc tiến quảng bá, kết hợp các hình thức truyền thống, xây dựng hình ảnh bên trong điểm đến với các phương thức truyền thông, xúc tiến quảng bá hiện đại, thông minh trên các nền tảng số. Phát triển ứng dụng du lịch thông minh, số hóa dữ liệu, sử dụng AI kết hợp với các nền tầng số, mạng xã hội để tiếp cận thị trường khách du lịch quốc tế.
Thực hiện các dự án, đề án, kế hoạch truyền thông thường kỳ, mạnh mẽ về du lịch và công nghiệp văn hóa trên địa bàn tỉnh, đẩy mạnh truyền thông đa kênh, ứng dụng công nghệ số; thực hiện đào tạo đội ngũ thuyết minh viên, hướng dẫn viên tại các điểm đến, đào tạo, hướng dẫn để mỗi người dân sẽ là một “đại sứ du lịch”. Tăng cường tham gia các hội chợ, triển lãm du lịch quốc tế và mời các đoàn Famtrip, presstrip, đoàn làm phim đến tỉnh khảo sát và quảng bá hình ảnh du lịch Ninh Bình. Hỗ trợ cộng đồng sáng tạo, phát triển các sản phẩm thủ công truyền thống, sản phẩm OCOP, nông sản phục vụ nhu cầu mua sắm, trải nghiệm của khách du lịch.
Đồng thời, tạo lập nhiều không gian nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh tổ chức các cuộc thi trực tiếp và trực tuyến về thiết kế, sáng tạo mẫu mã sản phẩm phù hợp với nhu cầu, thị hiếu của thị trường, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm du lịch - văn hoá địa phương.
Với truyền thống văn hiến mang bản sắc độc đáo, riêng có cùng không gian phát triển rộng mở sau sáp nhập tỉnh, Ninh Bình đang đứng trước cơ hội vàng để “cất cánh” trong nhiệm kỳ mới, khẳng định bản sắc địa phương trên bản đồ văn hóa, du lịch quốc gia, quốc tế.
