Ứng dụng AI trong nhà trường: Mở rộng không gian dạy và học

Nâng cao hiệu quả, tăng tính trực quan

Trong tiết học Vật lý với chủ đề “Sự tạo ảnh qua thấu kính”, cô và trò Trường THCS Chu Văn An (phường Kim Bảng) đã tổ chức giờ học ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách sinh động, hiệu quả. Thông qua phần mềm PhET Interactive Simulations, học sinh trực tiếp thực hiện các thí nghiệm mô phỏng về sự tạo ảnh của thấu kính hội tụ và thấu kính phân kỳ. Chỉ với các thao tác điều chỉnh đơn giản trên màn hình, các em có thể quan sát trực quan sự thay đổi vị trí, tính chất (thật/ảo, cùng chiều/ngược chiều) và độ lớn của ảnh khi thay đổi khoảng cách giữa vật và thấu kính.

Trên cơ sở đó, học sinh tiếp tục sử dụng ứng dụng ChatGPT để tóm tắt nội dung bài học, hệ thống lại kiến thức và đối chiếu với kết quả thí nghiệm mô phỏng. Qua quá trình này, các em học sinh không chỉ củng cố các khái niệm về sự tạo ảnh qua thấu kính mà còn hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa lý thuyết và thực tiễn, qua đó nâng cao khả năng tự học và tư duy phân tích trong môn Vật lý.

Em Trịnh Thùy Dương, lớp 9B, Trường THCS Chu Văn An (phường Kim Bảng) chia sẻ: Khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào môn Vật lý, thay vì chỉ thực hiện thí nghiệm trực tiếp trên lớp, chúng em có thể chủ động tiến hành các thí nghiệm mô phỏng trên máy tính thông qua những thao tác đơn giản. AI cũng hỗ trợ tóm tắt bài học, xây dựng sơ đồ, biểu đồ kiến thức, giúp việc tiếp cận nội dung trở nên dễ dàng hơn. Trong quá trình tự học tại nhà, em sử dụng AI để đánh giá mức độ hiểu bài của bản thân, từ đó gợi ý phương pháp học phù hợp. Đồng thời, em còn sử dụng AI xây dựng các nội dung bài học ngắn gọn, hệ thống lại dưới dạng sơ đồ, sau đó ghi chép ra giấy và dán tại góc học tập để thuận tiện ghi nhớ lâu dài.

“Trong quá trình sử dụng trí tuệ nhân tạo, em nhận thấy các nội dung do AI cung cấp không phải lúc nào cũng hoàn toàn chính xác hoặc phù hợp với chương trình học. Vì vậy, mỗi khi tiếp nhận một đơn vị kiến thức, em đều ghi chép lại, sau đó mang đến lớp để nhờ thầy, cô giảng giải thêm và kiểm chứng lại mức độ chuẩn xác. Cách làm này giúp em vừa tận dụng được sự hỗ trợ của AI trong học tập, vừa đảm bảo kiến thức được tiếp thu đúng và đầy đủ theo yêu cầu của chương trình” - em Trịnh Thùy Dương chia sẻ thêm.

Không chỉ hỗ trợ học sinh, trí tuệ nhân tạo còn là công cụ hữu ích đối với giáo viên trong giảng dạy và quản lý lớp học. AI giúp thiết kế bài giảng trực quan, xây dựng đề kiểm tra phù hợp, phân tích kết quả học tập.

Bên cạnh đó, AI cũng hỗ trợ giảm tải các công việc hành chính như tổng hợp điểm số, theo dõi tiến độ học tập, giúp giáo viên có thêm thời gian tập trung vào hoạt động chuyên môn. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và từng bước hình thành môi trường giáo dục linh hoạt, hiệu quả hơn.

Cô giáo Nguyễn Thị Mai Anh, Tổ trưởng Tổ Khoa học - Công nghệ, Trường THCS Chu Văn An (phường Kim Bảng) cho biết: Thời gian qua, đội ngũ giáo viên nhà trường đã tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, đồng thời không ngừng tự học, nâng cao trình độ chuyên môn, nhất là năng lực sử dụng các công cụ số. Gần đây, nhà trường còn phối hợp với Trường Cao đẳng FPT Hà Nam tổ chức bồi dưỡng, tập huấn cho giáo viên về các nền tảng như ChatGPT, Canva… Qua đó giúp giáo viên tiếp cận, khai thác hiệu quả các công cụ hỗ trợ giảng dạy. Hiện nay có nhiều phần mềm có thể ứng dụng hiệu quả trong giảng dạy, đặc biệt đối với môn Khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, giáo viên không thể phụ thuộc hoàn toàn vào các nguồn thông tin do trí tuệ nhân tạo cung cấp, mà cần chủ động tìm hiểu, sàng lọc và lựa chọn nội dung phù hợp với mục tiêu bài học.

Thầy giáo Trần Văn Nguyên, Hiệu trưởng Trường THCS Chu Văn An cho biết: Nhà trường xác định trí tuệ nhân tạo là công cụ hỗ trợ quan trọng trong đổi mới dạy học và quản lý giáo dục. Tuy nhiên, việc ứng dụng phải có định hướng, kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo phù hợp với chương trình và không thay thế vai trò của giáo viên. Nhà trường sẽ tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, bồi dưỡng đội ngũ để khai thác hiệu quả AI, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

Mở rộng không gian rèn luyện kỹ năng và nuôi dưỡng đam mê công nghệ

Từ những hiệu quả bước đầu trong dạy và học, nhiều trường học tiếp tục mở rộng không gian trải nghiệm bằng việc tổ chức các hoạt động sinh hoạt Câu lạc bộ AI. Đây là môi trường để học sinh tiếp cận sâu hơn với trí tuệ nhân tạo, rèn luyện kỹ năng ứng dụng công nghệ và phát triển tư duy sáng tạo ngoài giờ học chính khóa.

Câu lạc bộ Trí tuệ nhân tạo (AI) Trường THPT Đoàn Kết (xã Cổ Lễ) chính thức đi vào hoạt động từ năm học 2025-2026, duy trì đối với học sinh khối 10 và 11, với tần suất sinh hoạt 1 buổi/tuần. Phòng học được trang bị hệ thống máy tính kết nối internet, màn chiếu và các thiết bị hỗ trợ, đáp ứng yêu cầu học tập, thực hành. Tại đây, học sinh được giáo viên hướng dẫn khai thác hiệu quả các công cụ trí tuệ nhân tạo, như xây dựng câu lệnh phù hợp trên ChatGPT để phục vụ học tập; sử dụng Gemini trong tạo hình ảnh theo nội dung kịch bản; đồng thời, được trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, biết cách kiểm chứng, chọn lọc thông tin. Qua đó, góp phần hình thành tư duy số và nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ cho học sinh trong môi trường học đường.

Cô giáo Phạm Thị Ngọc Mai, giáo viên Tin học, Trường THPT Đoàn Kết (xã Cổ Lễ) cho biết: Hình thức sinh hoạt Câu lạc bộ AI tạo hứng thú cho học sinh, đồng thời góp phần hình thành các kỹ năng cần thiết trong tương lai. Thông qua hoạt động này, giáo viên khuyến khích học sinh vận dụng AI vào làm bài tập các môn khoa học tự nhiên, đồng thời hỗ trợ tóm tắt, hệ thống hóa thông tin đối với các môn khoa học xã hội, qua đó nâng cao hiệu quả học tập và khả năng tự học.

Em Đào Mạnh Tùng, lớp 11C, Trường THPT Đoàn Kết (xã Cổ Lễ) chia sẻ: Việc tiếp cận trí tuệ nhân tạo giúp em nâng cao kiến thức và hiểu biết xã hội; những bài học khó cũng trở nên dễ tiếp cận hơn nhờ AI hỗ trợ. Tuy nhiên, em xác định không phụ thuộc mà chỉ coi AI là công cụ hỗ trợ học tập. Tại Câu lạc bộ AI, em được hướng dẫn sử dụng các công cụ AI để xây dựng nội dung, từ đó có thể tự tạo các video ngắn phục vụ bài thuyết trình, giúp phần trình bày trở nên sinh động, trực quan hơn; đồng thời thử nghiệm sáng tạo âm nhạc phục vụ nhu cầu giải trí lành mạnh.

Bên cạnh việc trang bị kiến thức và kỹ năng công nghệ, mô hình Câu lạc bộ trí tuệ nhân tạo trong nhà trường còn tạo môi trường học tập mở, khuyến khích học sinh chủ động tìm tòi, nghiên cứu và hợp tác theo nhóm. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, thực hành và sáng tạo sản phẩm, học sinh từng bước hình thành tư duy số, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng trình bày và làm việc nhóm - những năng lực thiết yếu trong bối cảnh hiện nay. Đồng thời, câu lạc bộ cũng góp phần định hướng nghề nghiệp sớm, giúp học sinh tiếp cận với các lĩnh vực công nghệ mới, từ đó có sự chuẩn bị phù hợp cho quá trình học tập và phát triển trong tương lai.

Tuy nhiên, việc triển khai Câu lạc bộ trí tuệ nhân tạo trong nhà trường cũng đặt ra yêu cầu về định hướng và kiểm soát nội dung. Nếu thiếu sự hướng dẫn, học sinh có thể phụ thuộc vào AI, ảnh hưởng đến khả năng tư duy độc lập hoặc tiếp nhận thông tin chưa được kiểm chứng. Do đó, quá trình tổ chức cần gắn với vai trò định hướng của giáo viên, chú trọng rèn luyện kỹ năng chọn lọc, đánh giá thông tin và sử dụng công nghệ một cách an toàn, hiệu quả. Đây là yếu tố quan trọng để phát huy đúng giá trị của mô hình câu lạc bộ trong môi trường giáo dục.

Thầy Vũ Thế Hùng, Hiệu trưởng Trường THPT Đoàn Kết (xã Cổ Lễ) cho biết: Việc đưa trí tuệ nhân tạo vào quá trình dạy học và thực hành được xác định là một trong những điểm mới của nhà trường trong thời gian qua. Theo đó, cùng với việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và đổi mới phương pháp giảng dạy, nhà trường đã triển khai ứng dụng AI đồng bộ đối với cả giáo viên và học sinh. Cụ thể, trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, đặc biệt là các hoạt động buổi học và sinh hoạt câu lạc bộ, nội dung liên quan đến AI được xây dựng bài bản, bám sát khung năng lực số của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trên cơ sở đó, các bài giảng và hoạt động trải nghiệm được thiết kế phù hợp với định hướng chung, giúp học sinh không chỉ được tiếp cận kiến thức mà còn có môi trường phát huy năng lực, nuôi dưỡng đam mê trong lĩnh vực công nghệ.

Đẩy mạnh chuyển đổi số ngành giáo dục

Trong năm học 2025-2026, ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình xác định đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính đột phá nhằm nâng cao chất lượng dạy học và hiệu quả quản lý. Trên thực tế, việc triển khai đã đạt những kết quả bước đầu rõ nét như: hệ thống cơ sở dữ liệu ngành tiếp tục được hoàn thiện và kết nối liên thông; học bạ số được áp dụng rộng rãi ở các cấp học; nhiều cơ sở giáo dục chủ động xây dựng kho học liệu số phục vụ giảng dạy.

Tiếp tục triển khai hệ thống Cơ sở dữ liệu (CSDL) ngành của Bộ GDĐT tới 100% cơ sở giáo dục; hoàn thành việc thu thập, cập nhật thông tin hồ sơ về trường, lớp, cơ sở vật chất, cũng như dữ liệu của 100% cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh. Toàn bộ dữ liệu định danh cá nhân đã được xác thực và đồng bộ thành công với CSDL quốc gia về dân cư. Việc triển khai học bạ số đang thực hiện đúng tiến độ: áp dụng cho 100% trường tiểu học (trừ trường dành cho học sinh khuyết tật) và thí điểm tại 100% cơ sở giáo dục cấp THCS, THPT và GDTX. Đồng thời phối hợp chặt chẽ với các nhà cung cấp (Viettel, VNPT) để nâng cấp phần mềm quản lý, tích hợp chức năng học bạ số.

Sở GDĐT đã tổ chức các lớp tập huấn cho đội ngũ phụ trách công nghệ thông tin của 100% cơ sở giáo dục. Nội dung tập trung vào các vấn đề cốt lõi: chính sách chuyển đổi số, ứng dụng AI trong dạy học, an toàn thông tin mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, và đặc biệt là hướng dẫn các đơn vị tự đánh giá mức độ chuyển đổi số theo bộ chỉ số của Bộ GDĐT. Tiếp tục chỉ đạo, khuyến khích hoạt động nghiên cứu khoa học trong giáo viên và học sinh, đặc biệt là Cuộc thi Khoa học kỹ thuật được tổ chức sâu rộng từ cấp cơ sở đến cấp tỉnh và tham dự cấp quốc gia. Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên từng bước nâng cao năng lực số thông qua các chương trình bồi dưỡng chuyên đề về AI, dữ liệu lớn và các công cụ hỗ trợ dạy học hiện đại.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường cung cấp dịch vụ công trực tuyến trong lĩnh vực giáo dục đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thời gian, chi phí cho người dân và cơ sở giáo dục. Các phong trào như “Bình dân học vụ số”, “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” cũng được triển khai sâu rộng, tạo chuyển biến về nhận thức và hành động trong toàn ngành. Những kết quả này không chỉ tạo nền tảng cho việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại, linh hoạt, mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái giáo dục số, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.

Có thể thấy, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nhà trường nói riêng, ngành giáo dục nói chung không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ dạy và học, mà còn mở ra không gian giáo dục linh hoạt, gắn với thực tiễn và định hướng phát triển năng lực người học; đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiệu quả hơn. Khi được triển khai có định hướng, kiểm soát và phù hợp, AI sẽ trở thành công cụ hữu hiệu góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để thích ứng với yêu cầu của xã hội trong thời đại công nghệ số.