Sôi nổi phong trào nghiên cứu khoa học kỹ thuật trong học sinh

Khơi nguồn sáng tạo từ môi trường học tập

Từ nhiều năm nay, hoạt động nghiên cứu khoa học tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong được duy trì nhiều năm nay và trở thành một phần quan trọng trong quá trình học tập của học sinh. Việc học các bộ môn luôn gắn với nghiên cứu, tìm tòi và thực nghiệm. Các khối chuyên thường xuyên tổ chức báo cáo chuyên đề, hội thảo, xây dựng tập san học tập. Những đề tài nghiên cứu được giáo viên hướng dẫn nghiệm thu, sau đó lựa chọn để trình bày trước tập thể lớp và tổ chuyên môn. Hằng năm, 100% các lớp chuyên tổ chức hội thảo chuyên đề, trong đó nhiều đề tài được đánh giá cao về chất lượng. Thông qua quá trình nghiên cứu, học sinh đào sâu kiến thức môn học, đồng thời hình thành phương pháp học tập, nghiên cứu khoa học, rèn luyện tư duy độc lập và kỹ năng trình bày, phản biện...

Trong nhiều năm học gần đây, các đội tuyển của nhà trường luôn được ngành Giáo dục tỉnh chọn tham dự các Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học cấp quốc gia và nhiều lần đạt giải Nhất toàn đoàn cấp tỉnh cũng như giành nhiều giải thưởng với nhiều đề tài có tính ứng dụng cao như: “Chiết xuất, tinh chế Steviside và Rebaudiauside A từ cỏ ngọt Việt Nam làm chất tạo ngọt thế hệ mới”, “Thiết kế, chế tạo tủ lạnh mini sử dụng năng lượng mặt trời nhằm vận chuyển và bảo quản vắcxin”… Mới đây nhất, trường có 2 dự án KHKT: “Nghiên cứu các tác nhân mới hướng mục tiêu kép trong điều trị bệnh Alzheimer” (nhóm tác giả: Trần Xuân Vĩnh, lớp 11 Tin và Vũ Minh Đức, lớp 11 Toán 2) giành giải Nhất; “Nghiên cứu chế tạo hạt nano selenium từ phenol tự nhiên trong lá vối bằng phương pháp xanh” (nhóm tác giả: Nguyễn Thanh Thảo, lớp 11 Lý 1 và Phạm Châu Anh, lớp 10 Địa) giành giải Nhì tại Cuộc thi KHKT và Ngày hội STEM cấp tỉnh năm học 2025-2026.

Với Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, hoạt động nghiên cứu KHKT trong học sinh cũng luôn được nhà trường quan tâm đẩy mạnh trên cơ sở tạo môi trường thuận lợi để học sinh tham gia nghiên cứu thông qua các cuộc thi ý tưởng sáng tạo, CLB nghiên cứu và các buổi sinh hoạt chuyên đề. Tại Cuộc thi KHKT cấp tỉnh năm học 2025-2026, trường giành giải Nhất toàn đoàn, 1 giải Nhất, 1 giải Khuyến khích. Em Đỗ Huy Hoàng, học sinh lớp 12 cho biết: “Ở trường em, khi cuộc thi KHKT được phát động, không khí học tập trở nên rất sôi nổi. Ngay từ đầu năm học, các thầy cô đã gợi mở hướng nghiên cứu và hướng dẫn cách xây dựng đề tài. Trong quá trình thực hiện, chúng em được tập huấn kỹ năng khảo sát, xử lý số liệu và thuyết trình trước hội đồng. Được tham gia nghiên cứu khoa học giúp học sinh trưởng thành hơn trong cách học tập. Theo đó, chúng em phải tự tìm tài liệu, xây dựng kế hoạch thực nghiệm, hoàn thiện sản phẩm. Từ quá trình đó, nhiều kỹ năng quan trọng được hình thành, rèn luyện như làm việc nhóm, thuyết trình và phản biện”.

Từ những ý tưởng nảy sinh trong bài học cho đến các vấn đề phát hiện từ đời sống, nhiều đề tài nghiên cứu đã được học sinh mạnh dạn triển khai. Những sản phẩm đầu tiên có thể còn đơn giản, song quá trình thực hiện giúp các em tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học, rèn luyện tư duy sáng tạo và hình thành thói quen tìm tòi tri thức.

Sân chơi trí tuệ thúc đẩy đổi mới dạy học

Phong trào nghiên cứu KHKT đang lan rộng tại nhiều trường THCS, THPT trong tỉnh như: THPT Nho Quan C, THPT B Nguyễn Khuyến, THPT Lê Hoàn, THCS Trần Đăng Ninh, THCS Nguyễn Hiền...

Nhiều năm qua, Trường THCS Nguyễn Hiền luôn là một trong những đơn vị tích cực triển khai giáo dục STEM và nghiên cứu KHKT trong học sinh. Từ các hoạt động này, hằng năm, các dự án của trường tham gia các cuộc thi cấp tỉnh, cấp quốc gia và đạt nhiều giải thưởng; nhiều sản phẩm STEM do học sinh thực hiện có giá trị thiết thực đối với học tập và đời sống... Cô giáo Phạm Thị Ngọc, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Nhà trường luôn quan tâm xây dựng kế hoạch phát triển giáo dục STEM, tạo điều kiện để giáo viên và học sinh tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học giúp học sinh chủ động hơn trong tìm tòi kiến thức và mạnh dạn đề xuất ý tưởng sáng tạo”.

Để thúc đẩy phong trào nghiên cứu KHKT trong học sinh, hằng năm, Sở GD&ĐT duy trì tổ chức Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học, đồng thời chỉ đạo các nhà trường, cấp học tăng cường các hoạt động trải nghiệm theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học. Cuộc thi KHKT và Ngày hội STEM dành cho học sinh trung học cấp tỉnh, năm học 2025- 2026 đã thu hút 238 dự án KHKT và 225 dự án STEM đến từ các trường THCS, THPT trên địa bàn tỉnh tham gia. Qua ghi nhận, các dự án tham gia cuộc thi trải rộng trên nhiều lĩnh vực như: Trí tuệ nhân tạo, robot, hệ thống nhúng, y sinh, môi trường, nông nghiệp công nghệ cao và khoa học xã hội... Riêng đề tài KHKT, đã có 146/238 dự án dự thi đoạt giải (tỷ lệ 61,34%). Những dự án xuất sắc được lựa chọn tham dự cuộc thi cấp quốc gia. Theo đánh giá của Ban tổ chức, phần lớn các đề tài được đầu tư công phu, có định hướng ứng dụng rõ ràng và sát với thực tiễn đời sống như: Bảo vệ môi trường, ứng dụng công nghệ mới hay cải tiến các thiết bị phục vụ sản xuất...

Động lực đổi mới giáo dục

Để phong trào nghiên cứu KHKT phát triển bền vững, ngành GD&ĐT tỉnh đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là thực hiện các chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đẩy mạnh phong trào thi đua “Đổi mới sáng tạo trong dạy và học, nghiên cứu khoa học và giáo dục STEM”; khuyến khích các nhà trường đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường các hoạt động giáo dục gắn với thực tiễn và xây dựng môi trường học tập mở để những ý tưởng khoa học của học sinh được tôn trọng và phát triển... Từ định hướng đó, nhiều trường đã đưa hoạt động nghiên cứu khoa học trở thành thường xuyên trong dạy và học.

Thực tế cho thấy, phong trào nghiên cứu KHKT đang góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy và học trong các nhà trường. Thay vì thụ động tiếp nhận kiến thức, học sinh được đặt vào vai trò chủ động tìm hiểu, đặt câu hỏi và thử nghiệm giải pháp. Đối với giáo viên, đây cũng là cơ hội để đổi mới cách tổ chức bài học, gắn kiến thức với thực tiễn đời sống... Trong bối cảnh giáo dục phổ thông chuyển mạnh sang phát triển phẩm chất và năng lực người học, hoạt động nghiên cứu KHKT mang ý nghĩa đặc biệt. Qua quá trình này, học sinh được rèn luyện tư duy sáng tạo, tính kiên trì và kỹ năng giải quyết vấn đề. Từ những bước khởi đầu ấy, nhiều học sinh đã tìm thấy niềm say mê khám phá tri thức và định hướng con đường học tập trong tương lai. Phong trào nghiên cứu KHKT trong nhà trường vì vậy đang trở thành động lực quan trọng góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho địa phương, đất nước.