Quyết liệt nhìn nhận và tháo gỡ điểm nghẽn

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với nước ta trong quá trình chuyển đổi số, phát triển khoa học-công nghệ… bởi muốn thành công, trước hết phải thẳng thắn nhìn nhận rõ, chính xác các điểm nghẽn, hạn chế, khó khăn… cần tháo gỡ.

Thực tế cho thấy, ngay sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời, các điểm nghẽn, các bất cập trong quá trình phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng như chuyển đổi số đã được các cơ quan, bộ, ngành, địa phương tập trung phân tích, nhận diện để tìm hướng tháo gỡ kịp thời. Dù đã có những bước tiến, thành quả không nhỏ trong quá trình quan trọng đó, nhưng chúng ta vẫn đang hằng ngày hằng giờ phải đối mặt với các vấn đề cần tiếp tục tập trung xử lý hiệu quả, thực chất.

Những điểm nghẽn được xác định trong thực tế là không ít, trong đó, chúng ta còn thiếu nguồn lực tài chính bền vững cho các hướng nghiên cứu, công trình, đề tài mang tính dài hơi, mạo hiểm, rủi ro cao; sự kết nối giữa các ngành và viện-trường chưa thật sự chặt chẽ khiến nguồn lực nhân tài và thiết bị dễ bị chia cắt; thiếu cơ sở hạ tầng nghiên cứu trọng điểm…

Mặc dù các cơ quan chức năng, các địa phương đã và đang khẩn trương nghiên cứu để ban hành chính sách tuyển dụng và đãi ngộ nhân tài, nhà khoa học trẻ nhưng còn chậm đi vào thực tế, chưa thật sự để các nhà khoa học yên tâm cống hiến. Chúng ta vẫn còn tình trạng nặng về hành chính trong quản lý quá trình nghiên cứu khoa học, với nhiều thủ tục, báo cáo, quyết toán, làm giảm quỹ thời gian nghiên cứu, ảnh hưởng tiêu cực tới tâm huyết của các nhà khoa học…

Đáng chú ý, các điểm nghẽn nêu trên đã tồn tại nhiều năm, đã được nhận diện khá đầy đủ và từng bước được tháo gỡ nhưng kết quả còn chậm. Vì vậy, các điểm nghẽn đó tiếp tục “liên kết” với nhau, trở thành rào cản lớn đối với các đột phá khoa học cơ bản.

Để khoa học cơ bản trở thành một cấu phần của năng lực phát triển quốc gia như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn, cả hệ thống chính trị cần tập trung đổi mới cách làm; tiếp tục phân tích, nhìn nhận thẳng thắn những hạn chế; mạnh dạn, quyết liệt trong xử lý các công việc cụ thể. Trong đó, cần tập trung đổi mới về cơ chế tài chính và đầu tư bền vững, lâu dài, có chính sách riêng cho các đề tài nghiên cứu rủi ro cao; khuyến khích doanh nghiệp lớn tài trợ quỹ nghiên cứu khoa học cơ bản. Các cơ quan, bộ, ngành cần xây dựng bộ tiêu chí riêng cho khoa học cơ bản, coi trọng độc lập học thuật và khoa học mở.

Bên cạnh đó, chúng ta cần phát triển hạ tầng dữ liệu, hạ tầng tri thức mở và dùng chung; quyết liệt cải cách thủ tục hành chính theo hướng đặt niềm tin và tạo điều kiện cao nhất, thuận lợi nhất cho các đề tài, công trình nghiên cứu khoa học cơ bản cũng như các nhà khoa học, nhà nghiên cứu.

Một trong những hướng đi quan trọng nhất cần thực hiện tốt và khẩn trương là các giải pháp, các chủ trương của Đảng, Nhà nước về khoa học-công nghệ, về chuyển đổi số, đổi mới, sáng tạo cần được thực hiện đồng bộ, thống nhất ở tất cả các cơ quan, bộ, ngành liên quan, với quyết tâm, nỗ lực và trách nhiệm cao nhất.