Quan tâm hơn nữa đến việc chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên

Trong một lần vào thăm người thân tại Bệnh viện Sản-Nhi tỉnh, tôi đặc biệt chú ý đến một bà mẹ trẻ tên H., quê ở Nho Quan. Con trai của H. mới được hơn 4 tháng tuổi, song đã có 3 lần nằm viện. Vừa vỗ về đứa cháu ngoại, bà mẹ của H. vừa kể: Em nó mới tròn 18 tuổi cách đây vài tháng. Giai đoạn này, lẽ ra cũng như các bạn cùng trang lứa, con gái tôi đang tham gia vào kỳ thiđại học. Thế nhưng mọi dự tính đều không thành khi cuối năm lớp 11, con gái tôi có thai. Đến gia đình khi phát hiện ra thì cái thai đã quá lớn nên con tôi đành phải nghỉ học giữa chừng để sinh con. Nó còn trẻ, chẳng có kiến thức nuôi con nên mọi việc từ chăm sóc, nuôi dưỡng đứa trẻ tôi đều phải đảm đương. Giận con một thì thương con mười, chỉ một phút nông nổi mà đánh mất cả tương lai…

Mang câu chuyện buồn này trao đổi với bác sĩ Lê Thị Đức, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh, bác sĩ cho biết, câu chuyện này không phải là hiếm gặp. Theo thống kê của Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh, trong giai đoạn 2011-2013, Trung tâm đã tư vấn, khám cho trên 1.300 em tuổi vị thành niên trên địa bàn toàn tỉnh. Kết quả, có 114 em có quan hệ tình dục trước hôn nhân, khám thai cho 291 ca và đã phá thai cho 230 ca; điều trị nhiễm khuẩn đường sinh sản, rối loạn kinh nguyệt cho trên 400 ca… mặc dù số ca tư vấn, khám chưa đủ đại diện cho toàn bộ số trẻ vị thành niên- thanh niên trong toàn tỉnh. Nhưng qua kết quả trên đã phản ánh phần nào về thực trạng mang thai ở lứa tuổi vị thành niên mà nguyên nhân chính là do các em thiếu hiểu biết kiến thức về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục.

Bác sĩ Lê Thị Đức cho biết thêm, với gần 30 năm làm việc tại Trung tâm, chúng tôi tiếp xúc với nhiều trường hợp rất đáng tiếc. Đa số, khi các em được phụ huynh đưa vào Trung tâm thì cái thai đã ở tháng thứ 6, thứ 7, lúc này mọi can thiệp đều phức tạp hơn và để lại hậu quả nặng nề cho các em. Có trường hợp vì thai quá lớn nên đành phải từ bỏ việc học tập ở trường để lên chức mẹ ở lứa tuổi 16, 17. Tuy nhiên, các em cũng khó tìm được hạnh phúc ở sự lựa chọn bất đắc dĩ này. Ngoài ra, một bộ phận không nhỏ trẻ vị thành niên khi lỡ mang thai đã phải giấu gia đình lén lút nạo phá thai ở những cơ sở y tế không đảm bảo, lại không dùng thuốc kháng sinh và vệ sinh đúng cách đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe và để lại di chứng trong cuộc sống sau này. Bởi theo nhiều nghiên cứu của các chuyên gia chăm sóc SKSS, việc mang thai ở tuổi vị thành niên ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của người mẹ trẻ vì cơ thể các em chưa phát triển đầy đủ.

Bác sỹ Phan Thị Nụ, Phó Giám đốc Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh cho biết thêm, bên cạnh ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, thì việc nạo, phá thai còn ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của trẻ vị thành niên, thanh niên. Bởi lứa tuổi vị thành niên là lứa tuổi có những thay đổi đột ngột, nhanh chóng về tâm lý, sinh lý. Nếu như hình dáng bên ngoài trẻ giống như người lớn thì về mặt tâm lý xã hội các em còn rất non nớt. Chính vì vậy, tự bên trong trẻ đã xảy ra mất cân bằng rất lớn nếu chúng ta không chia sẻ và giúp đỡ kịp thời.

Cần sự chung tay của cộng đồng, gia đình và toàn xã hội

Trước thực trạng đó, thời gian qua, Chi cục Dân số-KHHGĐ phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai mô hình sinh hoạt ngoại khóa về giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên trong các trường THPT. Đến nay, hầu hết các trường đã triển khai mô hình sinh hoạt ngoại khóa và thành lập CLB về chăm sóc sức khỏe sinh sản. Riêng Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh cũng thành lập được 4 CLB tại xã Yên Từ (Yên Mô), phường Phúc Thành (thành phố Ninh Bình), Trường THPT Nguyễn Huệ (thị xã Tam Điệp) và Trường THPT Gia Viễn A. Tại các buổi sinh hoạt ngoại khóa, các tuyên truyền viên của các trường tổ chức nói chuyện chuyên đề, tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân thông qua các trò chơi như hái hoa dân chủ về các chủ đề tình bạn, tình yêu, hôn nhân, gia đình…

Với vai trò là nơi tập hợp thanh niên, những năm qua, Đoàn thanh niên cũng đã phối hợp với Chi cục Dân số-KHHGĐ tổ chức các hoạt động truyền thông nâng cao kiến thức chăm sóc sức khỏe sinh sản-sức khỏe tình dục cho đoàn viên, thanh niên thông qua các hoạt động cụ thể như: Tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ Đoàn cơ sở về công tác Dân số-KHHGĐ; tư vấn sức khỏe sinh sản-sức khỏe tình dục vị thành niên/thanh niên; thành lập các CLB sức khỏe sinh sản vị thành niên/thanh niên ở các trường học; CLB tiền hôn nhân ở các xã, thị trấn… và tổ chức các hoạt động mít tinh, diễu hành về dân số, tổ chức truyền thông trên các phương tiện thông tin của Đoàn…

Những hoạt động này đã giúp các em vị thành niên/thanh niên nâng cao hiểu biết và nhận thức đầy đủ, đúng đắn về chăm sóc sức khỏe sinh sản, có cơ hội được tiếp cận nhiều hơn với các thông tin, kiến thức về dân số, giới tính, sức khỏe sinh sản, tư vấn tiền hôn nhân, các kỹ năng cần thiết để chăm sóc sức khỏe sinh sản, hạn chế các trường hợp mang thai ngoài ý muốn, phá thai không an toàn, các bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV/AIDS.

Tuy nhiên, theo bác sỹ Phan Thị Nụ, Phó Giám đốc Trung tâm chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh, mặc dù các đơn vị chức năng trên địa bàn tỉnh đã có những hoạt động tương đối tích cực nhưng hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản vẫn chưa thực sự phủ rộng đến các đối tượng, đặc biệt là thanh, thiếu niên vùng sâu, vùng xa. ở những vùng này, nhận thức và mức độ thay đổi hành vi về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục của thanh niên vẫn còn thấp, dẫn đến tình trạng nạo phá thai diễn biến phức tạp.

Nguyên nhân là ở một số nơi, vấn đề chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho thanh niên vẫn chưa được quan tâm đúng mức nên sự đầu tư cho công tác này còn hạn chế. Bên cạnh đó, một số khó khăn về cơ sở vật chất, hình thức tuyên truyền, giáo dục… đặc biệt là khó khăn do thiếu kinh phí hoạt động khiến hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho thanh niên đạt hiệu quả chưa cao…

Trước thực trạng trên thiết nghĩ, bên cạnh sự nỗ lực của các cấp, các ngành, các bậc phụ huynh hãy là những tư vấn đầu tiên về giáo dục giới tính cho con cái mình. Các bậc cha mẹ nên thực sự lắng nghe, gần gũi với con cái để nắm bắt được suy nghĩ của các em, kịp thời uốn nắn, khuyên nhủ, giúp đỡ các em có lối sống lành mạnh, vui tươi phù hợp với lứa tuổi.

Nguyễn Hùng