Phòng ngừa vi phạm pháp luật trong lứa tuổi chưa thành niên

Gia tăng nguy cơ vi phạm pháp luật trong lứa tuổi chưa thành niên

Tháng 3/2026, Tòa án nhân dân khu vực 1 - Ninh Bình đã tổ chức phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với 62 bị cáo về tội “Gây rối trật tự công cộng” theo quy định tại Bộ luật Hình sự. Đáng chú ý, các bị cáo chủ yếu trong độ tuổi từ 16-20 tuổi, là học sinh và lao động tự do. Do mâu thuẫn phát sinh trên mạng xã hội, các nhóm thanh thiếu niên đã rủ rê, tụ tập để tìm đánh nhau. Các đối tượng chuẩn bị nhiều hung khí nguy hiểm, sử dụng nhiều xe mô tô di chuyển qua các tuyến đường với tốc độ cao, lạng lách, đánh võng. Hành vi này gây hoang mang, lo sợ cho người tham gia giao thông, làm náo loạn khu vực dân cư và ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội trên địa bàn.

Trong vụ việc này, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Ninh Bình đã thực hiện bào chữa cho 54 bị cáo thuộc diện được trợ giúp pháp lý là người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến 18 tuổi. Quá trình tham gia bào chữa, trợ giúp pháp lý cũng được lồng ghép với hoạt động tư vấn, giáo dục pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức, định hướng hành vi cho các bị cáo chưa thành niên. Kết thúc phiên tòa sơ thẩm, có 31 bị cáo bị tuyên phạt mức án từ 01 năm 03 tháng tù đến 02 năm 02 tháng tù, 23 bị cáo được hưởng án treo; trong đó có 49 bị cáo được tuyên mức án thấp nhất hoặc thấp hơn theo mức đề nghị của Viện kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Ninh Bình trong cùng khung hình phạt, cùng tội danh.

Ông Phạm Duy Hưng, Phó Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Ninh Bình, cho biết: Trong thời gian qua, tình hình vi phạm pháp luật hình sự ở lứa tuổi chưa thành niên có xu hướng diễn biến phức tạp tập trung chủ yếu ở hành vi gây rối trật tự công cộng. Từ đầu năm đến nay, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Ninh Bình đã thực hiện cử trợ giúp viên pháp lý bào chữa cho 165 trường hợp thuộc diện được trợ giúp pháp lý là trẻ em và người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, trong đó có 106 trường hợp về tội gây rối trật tự công cộng. Có thể thấy, tình hình vi phạm pháp luật hình sự trong lứa tuổi chưa thành niên đang trở thành vấn đề đáng quan tâm trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Các hành vi lệch chuẩn, vi phạm pháp luật ở lứa tuổi chưa thành niên không chỉ ảnh hưởng đến trật tự xã hội trước mắt mà còn tiềm ẩn nguy cơ tác động tiêu cực đến mục tiêu phát triển bền vững của địa phương.

Cũng theo ông Phạm Duy Hưng, một số nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật hình sự. Về phía bản thân các em đang ở một độ tuổi tâm lý dễ bốc đồng, thích thể hiện, thiếu kỹ năng sống; khả năng nhận thức pháp luật còn hạn chế; một bộ phận thanh thiếu niên có thái độ chống đối, thiếu nhận thức về hậu quả pháp lý và thậm chí có xu hướng kích động, xúi dục, lôi kéo những người khác phạm tội. Về phía gia đình, một số phụ huynh vì bận rộn, thiếu quan tâm hoặc thiếu kỹ năng quản lý con em nên buông lỏng trách nhiệm, tạo ra những lỗ hổng trong giáo dục gia đình. Về phía nhà trường, công tác giáo dục đạo đức, pháp luật đôi khi còn nặng về lý thuyết, chưa kịp thời nắm bắt được tâm lý học sinh, chưa kịp thời phát hiện, can thiệp, xử lý những mâu thuẫn, những biểu hiện lệch chuẩn trong môi trường học đường.

Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, mạng xã hội, các game bạo lực ảnh hưởng lớn đến tâm sinh lý của các em. Ngoài ra, khi thiếu sự định hướng, thiếu môi trường phát triển lành mạnh các em dễ rơi vào tình trạng bỏ học, lao động tự do, từ đó dễ bị lôi kéo, kích động vào những hành vi tiêu cực, dẫn đến gia tăng nguy cơ vi phạm pháp luật. Mặt khác, công tác phối hợp giữa gia đình - nhà trường - xã hội trong quản lý, phòng ngừa chưa thực sự chặt chẽ. Việc nắm bắt tình hình, quản lý, giáo dục thanh thiếu niên có biểu hiện lệch chuẩn hoặc có nguy cơ vi phạm pháp luật ở một số nơi còn chưa kịp thời, chưa sát với thực tiễn.

Thực trạng trên cho thấy yêu cầu cấp thiết của công tác phòng ngừa vi phạm pháp luật hình sự trong lứa tuổi chưa thành niên cần được triển khai đồng bộ, từ sớm, từ cơ sở, với sự vào cuộc chặt chẽ của gia đình, nhà trường và các cơ quan chức năng.

Chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở

Trong thời gian qua, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Ninh Bình luôn phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng trong công tác thông tin về trợ giúp pháp lý, kịp thời cử trợ giúp viên tham gia ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng.

Việc tham gia sớm có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên. Trợ giúp viên pháp lý trực tiếp giải thích quyền, nghĩa vụ của bị can, bị cáo; tham gia các buổi hỏi cung để hỗ trợ khai báo đúng quy định, hạn chế tình trạng khai báo sai do tâm lý lo sợ. Đồng thời, góp phần trấn an tâm lý, hạn chế các phản ứng tiêu cực, đề xuất áp dụng hoặc thay đổi biện pháp ngăn chặn phù hợp.

Thông qua quá trình này, các em được giúp nhận thức rõ hành vi vi phạm và hậu quả pháp lý, từ đó điều chỉnh hành vi, giảm nguy cơ tái phạm hoặc che giấu hành vi sai phạm. Có thể thấy, trợ giúp pháp lý sớm không chỉ mang tính “bảo vệ” mà còn gắn với “giáo dục” và “phòng ngừa”, phù hợp với đặc điểm tâm lý, nhận thức của người chưa thành niên.

Bên cạnh việc tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong các vụ việc cụ thể, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Ninh Bình còn đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, truyền thông về trợ giúp giáp lý cho thanh thiếu niên ngay từ cơ sở.

Trong nửa đầu tháng 4, Trung tâm đã tăng cường tổ chức 5 hội nghị truyền thông về trợ giúp pháp lý và tuyên truyền, phòng ngừa vi phạm pháp luật hình sự ở lứa tuổi chưa thành niên. Các hội nghị được triển khai tại các điểm trường: THCS Nghĩa Hưng, THPT A Nghĩa Hưng, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Nghĩa Hưng và cơ sở Quỹ Nhất, THCS Nghĩa Thái; thu hút sự tham gia của hơn 4.630 học sinh, cấp phát hơn 4.630 tờ gấp pháp luật.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào một số nội dung cơ bản của Luật Trợ giúp pháp lý như: khái niệm, nguyên tắc hoạt động; đối tượng được trợ giúp pháp lý; quyền và nghĩa vụ của người được trợ giúp… Các quy định của pháp luật hình sự đối với người dưới 18 tuổi theo Bộ luật Hình sự năm 2015, Luật Tư pháp người chưa thành niên như: những quy định chung; khái niệm và phân loại tội phạm; độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự; đồng phạm; hành vi che giấu và không tố giác tội phạm; các biện pháp giám sát, giáo dục áp dụng khi được miễn trách nhiệm hình sự; các biện pháp tư pháp và hình phạt áp dụng đối với người dưới 18 tuổi…

Đồng thời, nhằm tạo không khí sôi nổi, gần gũi, giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức pháp luật, các báo cáo viên đã tăng cường tương tác, đưa ra nhiều tình huống vi phạm cụ thể, sát với thực tế lứa tuổi học đường để các em phân tích, thảo luận. Qua đó, học sinh có cách tiếp cận trực quan, dễ hiểu, dễ nhớ, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và khả năng nhận diện, phòng ngừa hành vi vi phạm.

Em Nguyễn Ngọc Trường Sơn, học sinh lớp 10A1, Trường THPT A Nghĩa Hưng, chia sẻ: Các câu hỏi rất bổ ích, giúp em hiểu thêm về những hành vi vi phạm pháp luật và hậu quả có thể xảy ra. Trước đây, có những việc em nghĩ là bình thường nhưng qua buổi tuyên truyền mới thấy đó có thể dẫn đến việc vi phạm pháp luật. Qua đó, em sẽ có ý thức hơn trong việc chấp hành pháp luật, đồng thời nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện đúng quy định.

Thầy Dương Văn Chủng, Hiệu trưởng Trường THPT A Nghĩa Hưng cho biết: Thời gian qua, nhà trường đã tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng như Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh, Công an địa phương tổ chức các buổi tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho học sinh. Cùng với đó, chú trọng đổi mới hình thức giáo dục, định hướng học sinh xây dựng các tiết mục sân khấu hóa tuyên truyền pháp luật trong các buổi sinh hoạt tập thể; lồng ghép nội dung pháp luật trong các tiết học, tích hợp vào nhiều môn học. Nhà trường cũng duy trì hiệu quả mô hình “Cổng trường an toàn giao thông”, đồng thời sử dụng các kênh thông tin như website, mạng xã hội để thường xuyên đăng tải, lan tỏa nội dung tuyên truyền, góp phần nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật cho học sinh.

Phát huy vai trò trợ giúp pháp lý trong phòng ngừa vi phạm pháp luật

Trong thời gian tới, nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm pháp luật trong lứa tuổi chưa thành niên, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Ninh Bình xác định tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, mang tính lâu dài, bền vững.

Ông Nguyễn Văn Tình, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Ninh Bình, cho biết: Trung tâm sẽ tiếp tục chú trọng phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan trong việc tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật liên quan đến thanh thiếu niên; chủ động góp ý, kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, cũng như nâng cao hiệu quả các biện pháp xử lý vi phạm.

Song song với đó, công tác truyền thông, phổ biến, giáo dục pháp luật tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng đổi mới, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi. Các hoạt động tuyên truyền được tăng cường tại trường học và cộng đồng, đa dạng hóa hình thức thể hiện, gắn với tình huống thực tế. Bên cạnh hình thức trực tiếp, Trung tâm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác hiệu quả các nền tảng số như trang thông tin điện tử, mạng xã hội để lan tỏa thông tin pháp luật, góp phần trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện và phòng tránh các hành vi vi phạm pháp luật.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác là tiếp tục thực hiện trợ giúp pháp lý sớm ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng. Trung tâm phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để kịp thời cử trợ giúp viên pháp lý tham gia bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên. Công tác bồi dưỡng, nâng cao năng lực, kỹ năng cho đội ngũ trợ giúp viên cũng được quan tâm, nhất là kỹ năng làm việc với người chưa thành niên và hỗ trợ tâm lý. Thông qua quá trình tham gia tố tụng, hoạt động trợ giúp pháp lý tiếp tục được lồng ghép với tư vấn, giáo dục, góp phần giúp các em nhận thức rõ hành vi, hậu quả pháp lý, từ đó điều chỉnh hành vi, hạn chế tái phạm.

Bên cạnh đó, Trung tâm tiếp tục phát huy vai trò phối hợp với gia đình, nhà trường và các cấp chính quyền trong quản lý, giáo dục, phòng ngừa thanh thiếu niên vi phạm pháp luật. Tăng cường tổ chức các hoạt động truyền thông, giáo dục kỹ năng sống, tư vấn tâm lý học đường; đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm của phụ huynh trong việc quản lý, định hướng con em. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên.

Có thể thấy, thanh thiếu niên là nhóm đối tượng đặc thù, đây là giai đoạn hình thành nhân cách, dễ tiếp thu giá trị tích cực nhưng cũng dễ bị tác động bởi môi trường gia đình, nhà trường và những biến động nhanh của đời sống xã hội, đặc biệt là ảnh hưởng từ không gian mạng. Từ thực tế đó, việc triển khai các giải pháp đồng bộ, gắn kết chặt chẽ giữa “bảo vệ - giáo dục - phòng ngừa” có ý nghĩa then chốt. Qua đó, công tác trợ giúp pháp lý tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc hạn chế vi phạm pháp luật, góp phần xây dựng môi trường xã hội an toàn, lành mạnh, tạo điều kiện để thanh thiếu niên phát triển toàn diện.