Ninh Bình: Chủ động phòng, chống cháy rừng mùa hanh khô

Ninh Bình là địa phương có hệ sinh thái rừng đa dạng với gần 40 nghìn héc-ta phân bố từ vùng núi đá vôi, rừng đặc dụng, rừng phòng hộ đến rừng ngập mặn ven biển. Những cánh rừng này không chỉ giữ vai trò phòng hộ, điều hòa khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học mà còn là nền tảng cho du lịch sinh thái, văn hóa tâm linh và sinh kế của nhiều người dân địa phương.

Ông Tô Văn Vượng, Chi cục trưởng Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Ninh Bình, nhấn mạnh: “Mùa hanh khô miền Bắc thường kéo dài từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau. Đây là thời điểm nguy cơ xảy ra cháy rừng rất cao. Chỉ một tia lửa nhỏ từ việc đốt thực bì, thắp hương, hút thuốc, hay bất cẩn của du khách cũng có nguy cơ trở thành đám cháy lớn. Thực tế cho thấy, phần lớn các vụ cháy rừng xảy ra vào chiều tối hoặc ban đêm gây khó khăn trong việc phát hiện sớm và triển khai phương án kịp thời đặc biệt ở những khu vực địa hình hiểm trở, xa khu dân cư.”

Năm 2025, với phương châm “phòng cháy hơn chữa cháy”, lực lượng kiểm lâm Ninh Bình đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành hàng loạt kế hoạch, phương án và văn bản chỉ đạo về phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR), đặc biệt trong cao điểm mùa khô. Hệ thống dự báo cấp cháy rừng được cập nhật thường xuyên; các vùng trọng điểm nguy cơ cháy cao được khoanh vùng, theo dõi sát sao; phương án ứng phó được xây dựng theo nguyên tắc “4 tại chỗ”: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ và hậu cần tại chỗ.

Song song với đó, các Hạt Kiểm lâm địa bàn tăng cường tuần tra, kiểm tra rừng “tại gốc”, kiểm soát chặt nguồn nhiệt, hướng dẫn chủ rừng và người dân sử dụng lửa an toàn, hạn chế tối đa các hoạt động dễ phát sinh nguy cơ cháy trong thời gian cao điểm.

Là một trong những khu vực có nguy cơ cao về cháy rừng, Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long có diện tích rừng lớn, chủ yếu là rừng tự nhiên trên núi đá vôi. Thảm thực bì dày, địa hình chia cắt, cộng với hoạt động du lịch sinh thái ngày càng phát triển khiến nguy cơ cháy rừng tại đây luôn ở mức cao trong mùa hanh khô.

Ông Phạm Văn Dũng, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 3, Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết: “Với diện tích được giao quản lý là gần 6.300 ha, trong đó có hơn 5.700 ha rừng trên núi đá, Hạt Kiểm lâm khu vực 3 đã tham mưu cho UBND các xã, phường ban hành kế hoạch PCCCR và thành lập các tổ, đội PCCCR tại cơ sở theo địa bàn hành chính mới. Đồng thời, chúng tôi ký kết kế hoạch phối hợp giữa lực lượng kiểm lâm với công an, quân sự trong công tác PCCCR gắn với đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn.

Chúng tôi xác định Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là khu vực phải bảo vệ nghiêm ngặt. Chỉ cần một vụ cháy nhỏ cũng có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến hệ sinh thái đất ngập nước, làm suy giảm môi trường sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Vì vậy, công tác phòng ngừa được đặt lên hàng đầu, từ việc tăng cường tuần tra, trực gác trong thời gian cao điểm, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động có sử dụng lửa, đến đẩy mạnh tuyên truyền, nhắc nhở người dân và du khách nâng cao ý thức bảo vệ rừng.

Bên cạnh đó, Hạt Kiểm lâm khu vực 3 cũng chủ động rà soát, cập nhật các phương án PCCCR theo từng cấp độ rủi ro, chuẩn bị sẵn sàng lực lượng, phương tiện để kịp thời ứng phó khi có tình huống xảy ra, với mục tiêu cao nhất là không để xảy ra cháy rừng, bảo vệ an toàn tài nguyên rừng và môi trường sinh thái của khu bảo tồn.”

Một trong những kinh nghiệm quan trọng rút ra từ thực tiễn là muốn giữ rừng an toàn, phải bắt đầu từ người dân sống gần rừng. Công tác tuyên truyền, tập huấn PCCCR vì thế được xem là “chìa khóa” nâng cao hiệu quả phòng ngừa. Những lớp tập huấn ngắn ngày, những buổi tuyên truyền lưu động đã giúp người dân hiểu rõ hơn về tác hại của cháy rừng, nắm được kỹ năng sử dụng dụng cụ chữa cháy thô sơ, cách xử lý tình huống ban đầu khi phát hiện cháy.

Anh Lê Hữu Thắng, người dân thôn Côi Khê (phường Nam Hoa Lư), chia sẻ: “Chúng tôi hiểu, bảo vệ rừng cũng chính là bảo vệ cuộc sống của mình. Trong quá trình sinh sống, khai thác rừng, thấy dấu hiệu bất thường là báo ngay cho kiểm lâm. Sau các buổi tuyên truyền, tập huấn, bà con đã ý thức rõ hơn việc sử dụng lửa an toàn, không đốt thực bì bừa bãi, không mang chất dễ cháy vào rừng trong mùa khô. Khi có việc cần dùng lửa, mọi người đều nhắc nhau cẩn thận và chủ động phòng ngừa. Nhờ vậy, rừng được bảo vệ tốt hơn và bà con cũng yên tâm hơn trong sinh hoạt hằng ngày.”

Bên cạnh yếu tố con người, việc ứng dụng khoa học công nghệ đang trở thành xu hướng tất yếu trong PCCCR. Hệ thống cảnh báo cháy sớm từ ảnh vệ tinh, phần mềm giám sát rừng theo thời gian thực trên nền tảng web và thiết bị di động đã giúp lực lượng kiểm lâm phát hiện sớm các điểm nghi vấn, rút ngắn thời gian phản ứng khi có sự cố.

Theo đánh giá của ngành chức năng, nếu phát hiện sớm và xử lý kịp thời trong “giờ vàng”, khả năng khống chế đám cháy sẽ cao hơn rất nhiều, hạn chế tối đa thiệt hại về rừng và tài sản. Cháy rừng không chỉ thiêu rụi cây cối, mà còn để lại những hệ lụy lâu dài. Với rừng trồng kinh tế, phải mất nhiều năm mới có thể phục hồi; với rừng tự nhiên, đặc biệt là rừng đặc dụng, thời gian phục hồi có thể tính bằng hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Đa dạng sinh học bị suy giảm, đất đai xói mòn, nguồn nước cạn kiệt, sinh kế người dân bị ảnh hưởng.

Những ngày cuối năm, thời tiết trên địa bàn tỉnh khô hanh. Các xã, phường có rừng đều nằm trong vùng cảnh báo nguy cơ cao xảy ra cháy, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, lực lượng chức năng và mỗi người dân. Chủ động phòng, chống cháy rừng sẽ góp phần giữ gìn “lá phổi xanh” của tự nhiên, bảo vệ môi trường sống và sinh kế của người dân.