Những câu chuyện cảm động từ Bảo tàng "Kỷ vật chiến tranh"

Một lần khác vào năm 2009, khi được ông Nguyễn Văn Diễn, số nhà 8, phường Nam Thanh, Thành phố Điện Biên Phủ cho biết, khi thi công công trình trên đồi A1 phát hiện chiếc mũ sắt của sĩ quan Pháp nhưng đã lấp lại. Được tin, ông đã lên Điện Biên cùng ông Diễn đến hiện trường tìm hiện vật. Phải mất nhiều ngày dùng cuốc, xẻng đào bới ông mới tìm được chiếc mũ ấy, và rất may được cả vỏ đạn ĐKZ mang về trưng bày. Còn chiếc ví da đã ngả màu theo thời gian lại gắn với câu chuyện về sự hy sinh thầm lặng của người nữ địch vận hoạt động trong thời kỳ chống Pháp. Năm 1950, ông Nguyễn Văn Trạc bị thực dân Pháp bắt đi lính. Năm 1952, từ trong lòng địch, một nữ địch vận đã bí mật đưa ông ra khỏi quân đội Pháp, quay về với cách mạng. Cô gái đã tặng ông Trạc một chiếc ví da với mong muốn món quà của cô sẽ là người bạn luôn đồng hành cùng ông. Sau này cô bị thực dân Pháp bắn chết trong khi đang làm nhiệm vụ. Cảm kích trước tấm lòng của nữ chiến sĩ địch vận, chiếc ví da được ông Trạc giữ bên mình như một báu vật, đến năm 1987, khi sắp qua đời, thì ông bàn giao lại cho em trai là ông Nguyễn Văn Quát thôn Thuận Vi, xã Bách Thuận, huyện Vũ Thư (Thái Bình). Sau 25 năm gìn giữ chiếc ví của anh trai, ông Quát đã tặng lại cho Bảo tàng “Kỷ vật chiến tranh”… Hay chiếc hũ sành đựng hạt đỗ của Mẹ Việt Nam Anh hùng Tạ Thị Uôn ở thành phố Nam Định, ông kể: Mẹ có 3 người con trai, sau khi 2 người anh hy sinh, người con út đã xung phong lên đường để trả nợ nước, thù nhà. Từ ngày anh lên đường, mỗi ngày mẹ bỏ vào hũ sành một hạt đậu xanh để vơi đi niềm thương nhớ con và cầu mong con chiến thắng trở về. Nhưng khi chiến tranh kết thúc cũng là lúc mẹ nhận được tờ giấy báo tử thứ 3. Từ đó mẹ luôn nâng niu chiếc hũ sành cho đến khi nó được đưa vào bảo tàng của ông thì mẹ yên tâm nhắm mắt. 

Đi lại sưu tầm các kỷ vật chiến tranh đã vất vả, song việc thống kê tìm lai lịch của hiện vật và đăng ký cất giữ cũng rất khó khăn, ông phải nhờ đến các cơ quan chức năng có chuyên môn giúp đỡ. Để việc bảo quản những kỷ vật này được tốt, ông Lưu đã dành dụm đồng lương hưu trang bị hệ thống chiếu sáng, máy hút bụi, hút ẩm, máy sấy, máy điều hòa phục vụ cho công tác bảo tồn. Bảo tàng “Kỷ vật chiến tranh” của ông đã có hàng nghìn lượt khách đến tham quan. Mỗi khi khách đến, ông Lưu kiêm luôn hướng dẫn viên giới thiệu, kể về từng đồ vật. Ông Lưu tâm sự: “Trước đây thì nghĩ với diện tích này đủ để trưng bày các đồ vật, nhưng đồng đội ở khắp nơi trên mọi miền Tổ quốc biết đến đều tặng lại cho tôi nhằm lưu giữ lại cho các thế hệ sau. Số lượng các kỷ vật ngày một tăng nhiều nên diện tích ngày càng chật đi”. 

Năm 2017, do tuổi ông đã cao, sức đã yếu; số hiện vật nhiều, không gian trưng bày lại hẹp, không đảm bảo điều kiện bảo quản, duy trì việc trưng bày. Do vậy, ông Lưu có tâm nguyện hiến tặng toàn bộ số hiện vật trên cho Bảo tàng tỉnh Nam Định để bảo quản, trưng bày, góp phần thực hiện công tác giáo dục lịch sử, truyền thống, nhất là giáo dục lịch sử, truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam Anh hùng và phục vụ công tác nghiên cứu... Gần 1.600 hiện vật chiến tranh ông Vũ Đình Lưu hiến tặng gồm các nhóm hiện vật quân trang, quân dụng của quân đội ta; nhóm hiện vật vũ khí, khí tài; nhóm hiện vật chiến lợi phẩm; nhóm kỷ vật của quân nhân, gia đình người lính; nhóm hiện vật thời bao cấp... Mỗi kỷ vật đều gắn với những câu chuyện vô cùng cảm động, tái hiện ký ức sinh động về thời kỳ lịch sử hào hùng và gian khổ của dân tộc ta./.

Bài và ảnh: Hồng Minh - Thanh Hoa