Nghị quyết 80: Mở 'đường lớn' định hình tầm vóc và bản sắc văn hóa Việt

Bước vào mùa Xuân mới của dân tộc, Nghị quyết số 80-NQ/TW về Phát triển văn hóa Việt Nam được Bộ Chính trị ban hành đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy và hành động của Đảng đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam.

Với đội ngũ văn nghệ sỹ, đây là một quyết sách lớn, có tác động sâu rộng tới toàn bộ đời sống chính trị, kinh tế, xã hội, mở “đường lớn” để định hình tầm vóc và bản sắc văn hóa Việt Nam trong tương lai.

Chủ trương lớn làm nức lòng văn nghệ sỹ

Nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn, tác giả cuốn sách “Con đường tương lai” cho rằng Nghị quyết 80 và các văn kiện Đại hội Đảng XIV cho thấy sự đổi mới tư duy về văn hóa của Đảng - nhìn nhận văn hóa như một nguồn lực nội sinh quan trọng, mở rộng không gian sáng tạo và nâng cao chất lượng phát triển quốc gia.

Theo đó, văn hóa không đứng bên lề tăng trưởng, cũng không chỉ là "phần mềm tinh thần" mà là nền tảng định hình bản lĩnh dân tộc, tạo sức đề kháng xã hội và chiều sâu bền vững của phát triển.

Đổi mới tư duy về văn hóa là hành trình hướng tới một nền văn hóa dân tộc rực rỡ rực rỡ không chỉ ở di sản được gìn giữ, mà ở sức sáng tạo không ngừng của con người Việt Nam trong thời đại mới.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, tư duy văn hóa mới đòi hỏi sự hài hòa giữa kế thừa và sáng tạo, giữa bảo tồn bản sắc và tiếp thu tinh hoa nhân loại, giữa tự do biểu đạt và trách nhiệm xã hội.

Ông Tuấn cho rằng một nền văn hóa rực rỡ vừa thấm đẫm giá trị truyền thống, vừa có năng lực đối thoại bình đẳng với thế giới, nơi mỗi cá nhân được khuyến khích sáng tạo, cống hiến và tự hào về căn cước văn hóa của mình.

“Khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, con người Việt Nam vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là mục tiêu cao nhất của mọi chính sách, tạo nên sức mạnh mềm đặc thù, bền bỉ và lan tỏa cho quốc gia trong kỷ nguyên mới,” ông Tuấn bày tỏ.

Chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, nhà văn Niê Thanh Mai, Phó Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Đắk Lắk bày tỏ sự phấn khởi trước những chủ trương lớn về phát triển văn hóa.

Chị cho rằng những quyết sách như Nghị định 80 tạo nên niềm tin mạnh mẽ đối với đông đảo những người yêu văn học nghệ thuật, những người cầm bút và cả đội ngũ quản lý trong lĩnh vực văn học nghệ thuật.

Theo nhà văn Niê Thanh Mai, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã dành sự quan tâm ngày càng sâu sắc, toàn diện đối với văn học nghệ thuật và văn nghệ sỹ.

Sự quan tâm ấy được thể hiện ở nhiều góc độ, nhiều đối tượng, từ văn nghệ sỹ cao tuổi, văn nghệ sỹ chuyên nghiệp đến lực lượng trẻ, văn nghệ sỹ là người dân tộc thiểu số… Điều đáng quý là sự quan tâm đó không mang tính nhất thời, mà được bồi đắp qua từng năm tháng, ngày càng có chiều sâu và hiệu quả.

Từ niềm tin và sự phấn khởi ấy, nhà văn Niê Thanh Mai kỳ vọng Đảng và Nhà nước sẽ tiếp tục ban hành những quyết sách, nghị quyết và chương trình cụ thể, tạo điều kiện tốt nhất cho văn nghệ sỹ sáng tạo, đồng thời có cơ chế khích lệ, định hướng và đưa đội ngũ văn nghệ sỹ vào một "guồng" phát triển lành mạnh, bền vững.

Đối với các địa phương, trong đó có Đắk Lắk, nhà văn Niê Thanh Mai cho rằng khi có hệ thống chính sách, quy định và chế tài đồng bộ, địa phương sẽ có điều kiện phát huy tốt nhất vai trò của mình: Vừa tạo mọi điều kiện thuận lợi cho văn nghệ sỹ cống hiến, vừa chủ động sàng lọc, nâng cao chất lượng tác phẩm, để những tác phẩm có giá trị, được chọn lọc cẩn trọng, mang tinh thần tích cực, nhân văn đến với công chúng, góp phần bồi đắp đời sống tinh thần xã hội.

Nhà văn Niê Thanh Mai bày tỏ niềm tin rằng, với những định hướng lớn được xác lập từ Đại hội Đảng XIV, nền văn học nghệ thuật Việt Nam sẽ có thêm động lực để phát triển mạnh mẽ hơn, đáp ứng yêu cầu của chặng đường mới và xứng đáng với sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Động lực để văn hóa phát triển mạnh mẽ

Nghị quyết 80 là một “cú hích” quan trọng, mở ra nhiều cơ hội mới cho văn học, nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sỹ phát huy năng lực sáng tạo, cống hiến nhiều hơn cho đời sống tinh thần của xã hội.

Nghệ sỹ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch hội nghệ sỹ Sân khấu Việt Nam cho rằng Nghị quyết 80 cho thấy sự chuyển biến từ tư duy “hỗ trợ” sang tư duy “đầu tư” cho văn hóa.

Đây là sự thay đổi rất căn bản, bởi đầu tư cho văn hóa đồng nghĩa với việc nhìn thẳng vào những hạn chế, những khoảng trống còn tồn tại, để có chiến lược bù đắp, nâng tầm văn hóa ngang hàng với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội.

Khi có Nghị quyết 80, các cấp, ngành buộc phải xác định rõ văn hóa là lĩnh vực không thể thiếu, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển.

Từ thực tiễn hoạt động sân khấu và văn học, nghệ thuật, nghệ sỹ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi cho rằng đầu tư cho văn hóa trước hết phải bắt đầu từ hệ thống thiết chế văn hóa, nhằm bảo đảm để người dân có điều kiện thụ hưởng đầy đủ các giá trị nghệ thuật, văn học chất lượng cao. Thực tế cho thấy, ở nhiều địa phương, kể cả những tỉnh, thành phố ở rất gần Hà Nội, vẫn chưa có các thiết chế văn hóa đúng nghĩa như rạp hát kịch, rạp ca múa nhạc hay không gian dành cho các loại hình nghệ thuật hiện đại.

Trong khi đó, dù có những tác phẩm hay, những tài năng xuất sắc, nhưng nếu thiếu không gian biểu diễn, thiếu điều kiện tiếp cận công chúng thì giá trị nghệ thuật cũng khó có thể lan tỏa trọn vẹn trong cộng đồng.

Cùng quan điểm đó, Chủ tịch Hội Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Việt Nam Trần Thị Thu Đông cho rằng điểm nổi bật của Nghị quyết 80 là lần đầu tiên văn hóa được xác lập vị thế ngang hàng với kinh tế, khẳng định văn hóa không phải là “hậu phương,” không phải yếu tố đi sau, mà chính là động lực trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng, được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong mọi quy hoạch phát triển.

Theo bà Trần Thị Thu Đông, Nghị quyết 80 đã thể hiện sự chuyển đổi căn bản về tư duy, từ “quản lý” sang “kiến tạo” và “khơi thông.” Thay vì chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, Nghị quyết mở ra cơ chế giải phóng sức sáng tạo của toàn xã hội, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để thu hút nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích các mô hình hợp tác công-tư trong lĩnh vực văn hóa.

Đây chính là chìa khóa quan trọng để biến các giá trị tinh thần thành nguồn lực vật chất thực thụ, phục vụ cho phát triển bền vững.

Bà Trần Thị Thu Đông nhận định Nghị quyết 80 chính là “bản thiết kế tổng thể” nhằm chuyển hóa các tài nguyên văn hóa đồ sộ của Việt Nam thành sức mạnh quốc gia, đưa văn hóa thấm sâu vào mọi ngõ ngách của đời sống xã hội và trở thành nền tảng tinh thần vững chắc cho khát vọng phát triển hùng cường của dân tộc.

Nghị quyết không chỉ đặt ra cho ngành văn hóa các chỉ tiêu phát triển cụ thể, yêu cầu đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia, mà còn đề ra những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cùng các quyết sách đột phá, thể hiện quyết tâm đưa văn hóa trở thành sức mạnh thực chất trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước./.