Kỳ II: Những người giữ lửa cho chèo An Hòa

Những người có chung đam mê ấy cùng là thành viên của câu lạc bộ chèo phường Ninh Phong. Theo chị Bùi Thị Lát, chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết: Câu lạc bộ chèo phường Ninh Phong nòng cốt là đội chèo của làng An Hòa. Câu lạc bộ hiện có 17 thành viên, trong đó có 4 nhạc công, còn lại là những diễn viên. Mọi người có điểm chung là rất yêu thích nghệ thuật chèo và muốn lưu giữ, bảo tồn môn nghệ thuật này. Câu lạc bộ tập hợp các thành viên gồm nhiều lứa tuổi, song đông nhất là lớp người trung cao tuổi. Vào mỗi dịp hội diễn mọi người thường tập trung tại Nhà văn hóa phố An Hòa tập hát, múa, tấu nhạc. Vì mọi người ai cũng yêu thích chèo nên sinh hoạt của câu lạc bộ khá nề nếp, mọi thành viên đều tự giác, có ý thức tích cực đóng góp vào thành ích chung".

 Tìm hiểu thực tế hoạt động của CLB chèo phường Ninh Phong, người viết còn cảm động hơn khi bắt gặp những con người mà sự yêu mến chèo không chỉ dừng lại ở trách nhiệm là thành viên của một câu lạc bộ, mà hơn thế chèo với họ là những kỷ niệm,  là máu thịt, lẽ sống của chính cuộc đời họ. Có thể kể đến gia đình ông Đào Liên là một ví dụ. Đào Liên là lớp hậu nhân của họ Đào, được thừa hưởng cái "gen âm nhạc" như một nỗi đam mê truyền thế. Đào gia xưa có ông Đào Đăng Đệ làm quan nổi tiếng mê chèo. Họ này về sau có cụ Đào Cương thừa hưởng cái gen phong nhã đó. Đào Cương cùng với Vũ Ngọc Diệp, con trai cụ Hai Tiêu có công xây dựng nên đội chèo làng An Hòa nổi tiếng một thời. Từ cái nôi chèo An Hòa đã sản sinh ra nhiều thế hệ những người yêu nghệ thuật đã chọn chèo làm nơi trao gửi sự nghiệp. Như gia đình ông Đào Liên có 3 thế hệ gắn bó với chèo chuyên nghiệp. Ngoài bản thân ông Liên, còn có con và cháu cùng gắn bó với chèo chuyên nghiệp. Đào Liên trước kia là nhạc công Đoàn văn công Sông Vân. Nghệ sỹ Đào Tuấn Hải, con trai ông Liên, một nhạc công kỳ cựu, một người sáng tác nhạc chèo có tiếng hiện nay. Cháu trai là Đào Như Hồng đang chỉ huy giàn nhạc cho Nhà hát chèo Ninh Bình.

  Gia đình cụ Vũ Mạnh Tuyên cũng "lớp cha trước lớp con sau" kết duyên với chèo. Xưa, cụ Tuyên thì đi bộ đội, làm "lính văn nghệ" diễn chèo suốt thời trai trẻ. Nay, con trai cụ Tuyên là Vũ  Duy Đoàn thì theo nghề chèo chuyên nghiệp hiện là nhạc công  Nhà hát chèo Ninh Bình. Không chỉ yêu chèo, chọn chèo làm nghiệp, những gia đình như gia đình Đào Liên, Vũ Mạnh Tuyên còn tích cực đóng góp cho phong trào. Cả hai đều là thành viên của Câu lạc bộ chèo phố An Hòa. Có những mùa Hội diễn nghệ thuật quần chúng, nhà cụ Tuyên cả thảy 5 người cả già lẫn trẻ lên sân khấu biểu diễn. Trong khi ông Đào Liên thì giữ ngọn lửa làng chèo bằng việc mở những lớp dạy nhạc cụ dân tộc, trong đó có nhạc chèo cho nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ. Từ lớp học của Đào Liên đã nhen lên ngọn lửa tình yêu với nghệ thuật chèo trong nhiều người. Và có không ít người trong số học trò của Đào Liên đã trưởng thành, gắn bó với chèo chuyên nghiệp.

Cũng nhờ có sự tận tụy, tấm lòng thiết tha với nghệ thuật chèo của những người như các ông Vũ Mạnh Tuyên, Đào Liên mà họ đã truyền ngọn lửa đam mê nghệ thuật chèo đến những thành viên khác trong CLB chèo phường Ninh Phong. Những tích chèo cổ, dài, trúc trắc nhờ bàn tay nhào nặn của "nhà biên kịch" Vũ Mạnh Tuyên, nhờ ngón đàn nuột nà của nhạc công Đào Liên mà trở nên sinh động, gần gũi, có hồn cốt, mê hoặc, quyến rũ người xem chèo. Chính những người như họ là thỏi nam châm, hút những người yêu chèo đến với câu lạc bộ. Rồi cũng những người này làm lan tỏa tình yêu chèo của họ đến với người dân Ninh Phong. Những người mê chèo An Hòa nói riêng và yêu chèo Ninh Phong nói chung đến nay vẫn còn nhắc nhở đến những gương  mặt góp phần làm nên tên tuổi của chèo An Hòa tại nhiều hội diễn cấp tỉnh, toàn quốc như Đào Thị Kim Đón, Vũ Thị Thùy Chiến. Cô Đón hát hay, diễn giỏi từng mang về giải A Hội diễn nghệ thuật chèo không chuyên toàn tỉnh. Còn Thùy Chiến từng mang về 3 huy chương vàng Hội diễn nghệ thuật quần chúng cấp tỉnh, 1 huy chương vàng ca trù Hội diễn nghệ thuật quần chúng không chuyên toàn quốc. Ngoài ra còn nhiều con người không ít thì nhiều đã nhiều năm sát cánh phong trào chèo của An Hòa cũng như Ninh Phong như: Đào Mạnh Thường, Bùi Thị Lát, Nguyễn Thế Cường, Đào Thị Luyến...

Những nỗ lực không biết mệt mỏi của Vũ Mạnh Tuyên, Đào Liên cùng với sự góp sức của nhiều thành viên câu lạc bộ chèo xã Ninh Phong đã góp phần gìn giữ được mạch chèo An Hòa trong quá khứ. Nỗ lực gìn giữ, truyền bá những làn điệu chèo nhìn ở một góc độ khác chính là nỗ lực bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Và đó chính là một trong những hoạt động văn hóa giàu ý nghĩa và rất đáng khuyến khích.

Mai Phương