Dùng chó bắt chuột

Nước Tề có người xem tướng chó giỏi. Nhà láng giềng nhờ mua một con chó hay để bắt chuột. Một năm trời anh ta mới mua được, bảo nhà láng giềng: “Con chó này tốt đây”. Nhà láng giềng nuôi con chó đó mấy năm mà không thấy nó bắt chuột, mới nói chuyện với anh ta. Anh ta bảo:

“Con chó tốt lắm đấy. Nhưng cái chí nó chăm bắt hươu, nai, cầy, cáo, chớ không muốn bắt chuột. Bây giờ, muốn nó bắt chuột thì phải cùm chân nó lại”.

Nhà láng giềng làm theo như thế, quả sau con chó hay bắt chuột.

Lã Thị Xuân Thu

Lời bàn: Con chó trước không bắt chuột, là vì nó có tài bắt những hươu, nai, không thèm bắt chuột. Sau nó bắt chuột là vì người ta đã cùm chân, hãm cái tài nó lại không cho chạy nhanh quá.

Cốt ý bài ngụ ngôn này nói kẻ có đại tài mà đem dùng vào việc nhỏ thì không được việc. Muốn cho được việc thì người dùng tất phải biết hạn chế cái tài ấy lại. Nên người có tài mà làm được việc hay không làm được việc là cốt ở người biết dùng hay không biết dùng mà thôi. Nhưng muốn cho người có tài to làm việc nhỏ thì phải làm cho mất cái tài to đi đã, thì chẳng đáng tiếc cho người có tài mà chẳng gặp được tri kỉ lắm ru./.

Theo Cổ học tinh hoa