Đại hội XIV và lời hiệu triệu của thời đại: Tự chủ chiến lược, vươn mình mạnh mẽ

Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW vừa được ban hành về phát triển văn hóa Việt Nam càng củng cố thêm nền tảng tinh thần của dân tộc, khẳng định văn hóa không chỉ là “hồn cốt” mà còn là sức mạnh nội sinh quyết định năng lực tự chủ, tự cường và vị thế quốc gia trong thời đại hội nhập toàn diện.

Lời hiệu triệu cho bản lĩnh tự chủ chiến lược trong cục diện mới

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đặc biệt: Thế giới bước vào chu kỳ biến động sâu sắc, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xung đột cục bộ và bất ổn khu vực diễn biến phức tạp; các thách thức phi truyền thống như an ninh mạng, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, khủng hoảng năng lượng, đứt gãy chuỗi cung ứng… không còn là nguy cơ xa xôi mà đã trở thành thực tiễn hiện hữu tác động trực tiếp tới an ninh và phát triển của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh ấy, chủ đề Đại hội XIV của Đảng không chỉ là một định hướng chính trị, mà là một tuyên ngôn về bản lĩnh dân tộc và tư thế quốc gia.

Điểm nhấn đặc biệt của chủ đề Đại hội XIV là yêu cầu “tự chủ chiến lược”. Đây là khái niệm ngày càng trở nên phổ biến trong tư duy phát triển của các quốc gia hiện đại, nhưng khi được đặt ở vị trí trung tâm trong chủ đề Đại hội, nó mang ý nghĩa rất sâu sắc: Việt Nam lựa chọn con đường vươn lên bằng nội lực; kiên định độc lập, tự chủ; không phụ thuộc, không bị dẫn dắt; không bị động trước các biến động bên ngoài; đồng thời chủ động, linh hoạt, khôn khéo trong hội nhập quốc tế toàn diện.

Tự chủ chiến lược trước hết là tự chủ về tầm nhìn và đường lối. Một quốc gia muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào “cơ hội ngắn hạn”, mà phải có bản lĩnh định hình tương lai: Biết mình là ai, muốn đi đâu, đi bằng cách nào và dựa trên những giá trị nào. Tự chủ chiến lược vì thế là bản lĩnh lựa chọn con đường phát triển dựa trên thực tiễn Việt Nam, sức mạnh Việt Nam, văn hóa Việt Nam và khát vọng Việt Nam. Sự tự chủ này càng trở nên quan trọng khi thế giới đang trải qua sự phân cực, phân mảnh và cạnh tranh về chuẩn mực phát triển.

Nhưng tự chủ chiến lược không chỉ là một định hướng tư tưởng; tự chủ chiến lược phải được chuyển hóa thành năng lực quốc gia: Năng lực tự chủ công nghệ; năng lực tự chủ kinh tế; năng lực tự chủ về nguồn nhân lực; năng lực tự chủ quốc phòng, an ninh; năng lực tự chủ về quản trị và thể chế. Ở góc độ này, chủ đề Đại hội XIV đặt ra yêu cầu xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự cường gắn với hội nhập chủ động; củng cố nền quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân vững chắc; phát triển khoa học - công nghệ và chuyển đổi số như đột phá chiến lược; nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia để đất nước “tiến mạnh” chứ không chỉ “đi tiếp”.

Trong chủ đề Đại hội XIV, cụm từ “chung sức, đồng lòng” mang tính chỉ dẫn về phương pháp. Bởi càng trong thời đại biến động, càng cần sức mạnh đoàn kết. Đoàn kết là giá trị xuyên suốt lịch sử dân tộc và là bài học lớn của cách mạng Việt Nam. Trong kỷ nguyên vươn mình, đoàn kết không chỉ là sức mạnh chính trị, mà còn là sức mạnh phát triển: Để mọi nguồn lực xã hội được giải phóng; để khu vực kinh tế tư nhân được khích lệ sáng tạo; để cộng đồng doanh nghiệp tự tin bước ra thị trường quốc tế; để người dân trở thành trung tâm và chủ thể của phát triển. Đoàn kết hôm nay không chỉ là đoàn kết “trong gian khó”, mà còn là đoàn kết “trong bứt phá”, đoàn kết để đi nhanh hơn, xa hơn và vững hơn.

Có thể nói, chủ đề Đại hội XIV thể hiện sự kết tinh của ba trụ cột: (1) Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; (2) phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; và (3) xác lập bản lĩnh tự chủ chiến lược trong môi trường toàn cầu biến động. Đó là những trụ cột mang tính nền tảng để Việt Nam bước vào chặng đường 2026-2030 với khát vọng lớn, quyết tâm lớn và phương pháp hành động mới.

Văn hóa - sức mạnh nền tảng của tự cường, tự tin của dân tộc

Trong lịch sử phát triển của dân tộc Việt Nam, mọi thời kỳ hưng thịnh đều gắn với sự phát triển rực rỡ của văn hóa, và mọi bước ngoặt lớn đều dựa trên nền tảng tinh thần vững chắc. Chính vì vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam ngay trước thềm Đại hội XIV có thể xem như một bước đi có tính chiến lược: Tạo dựng “hậu phương tinh thần” cho sự nghiệp phát triển; củng cố nền tảng giá trị; khơi dậy tinh thần cống hiến; xây dựng con người - trung tâm của mọi cải cách.

Điều quan trọng nhất của Nghị quyết 80 là sự xác lập rõ ràng vị trí của văn hóa: Văn hóa không chỉ là lĩnh vực xã hội thuần túy, mà là “nguồn lực nội sinh quan trọng” hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam. Nghị quyết nhấn mạnh: Phát huy hiệu quả giá trị văn hóa và tinh thần cống hiến của con người Việt Nam để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển đất nước. Đây là tư duy mới có chiều sâu, phù hợp với tinh thần phát triển hiện đại: Coi văn hóa như “hệ điều hành” của xã hội, điều tiết hành vi, chuẩn mực, đạo đức, kỷ luật, niềm tin; từ đó tạo ra môi trường phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đề cao tự chủ chiến lược, Nghị quyết 80 càng cho thấy: Tự chủ chiến lược không thể chỉ là tự chủ về kinh tế và công nghệ, mà còn phải là tự chủ về văn hóa, tự chủ về bản sắc, tự chủ trong việc bảo vệ hệ giá trị Việt Nam trước những tác động phức tạp của mặt trái toàn cầu hóa và không gian số. Một quốc gia mạnh về vật chất nhưng suy yếu về văn hóa sẽ khó duy trì sự bền vững. Một xã hội có thể tăng trưởng nhanh nhưng thiếu nền tảng đạo đức, thiếu kỷ cương, thiếu văn hóa pháp luật, thiếu niềm tin xã hội… sẽ đối diện nguy cơ “tự đánh mất mình” trong quá trình phát triển.

Nghị quyết 80 vì thế đặt ra yêu cầu cấp bách: Chấn hưng văn hóa. Chấn hưng ở đây không phải là khẩu hiệu, mà là sự đổi mới toàn diện tư duy phát triển văn hóa: Đưa văn hóa vào trọng tâm chiến lược quốc gia; hoàn thiện thể chế; đầu tư đúng mức; phát triển hạ tầng văn hóa; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; bồi dưỡng nhân cách, lối sống, tinh thần công dân; nâng cao năng lực sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của nhân dân.

Đặc biệt, trong kỷ nguyên vươn mình, yếu tố con người càng trở nên quyết định. Con người Việt Nam hôm nay không chỉ cần lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết, mà còn phải có năng lực số, kỷ luật lao động, ý thức thượng tôn pháp luật, khả năng hội nhập, tinh thần sáng tạo, trách nhiệm xã hội. Những phẩm chất ấy không tự nhiên hình thành, mà phải được bồi dưỡng bởi giáo dục, bởi gia đình, bởi xã hội, và sâu xa nhất là bởi môi trường văn hóa. Nghị quyết 80 đặt trọng tâm vào việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện - đó chính là nền tảng cho năng lực cạnh tranh quốc gia.

Với Báo Quân đội nhân dân - Cơ quan của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, tiếng nói của lực lượng vũ trang và nhân dân Việt Nam, Nghị quyết 80 càng có ý nghĩa đặc biệt khi đặt văn hóa trong mối quan hệ với quốc phòng, an ninh: Văn hóa là “thế trận lòng dân”, là nguồn sức mạnh tinh thần để bảo vệ Tổ quốc. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh: Khi lòng dân đồng thuận, khi niềm tin được củng cố, khi chính nghĩa và văn hóa dân tộc trở thành điểm tựa, thì không một thế lực nào có thể khuất phục được Việt Nam. Trong thời đại mới, chiến tranh và xung đột không chỉ diễn ra bằng vũ khí, mà còn bằng thông tin, bằng truyền thông, bằng thao túng nhận thức và giá trị. Vì vậy, xây dựng sức đề kháng văn hóa của xã hội chính là góp phần giữ vững độc lập, chủ quyền từ gốc rễ.

Kỳ vọng vào Đại hội XIV: Tạo đột phá thể chế - khơi dậy khát vọng - xây dựng sức mạnh mềm của Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Đại hội XIV được nhân dân kỳ vọng không chỉ bởi những quyết sách quan trọng, mà còn bởi khả năng mở ra một giai đoạn phát triển mới: Phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, hiện đại hơn và nhân văn hơn. Trong bối cảnh ấy, có thể chia sẻ ba kỳ vọng lớn.

Kỳ vọng thứ nhất: Đại hội XIV sẽ tạo ra đột phá thực chất về thể chế phát triển, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và năng lực thực thi. Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn trong nước đều cho thấy: Nguồn lực quan trọng nhất của phát triển không chỉ là tiền, không chỉ là tài nguyên, mà là thể chế. Một thể chế tốt sẽ giải phóng mọi nguồn lực; một thể chế trì trệ sẽ làm nghẽn cả xã hội. Vì thế, kỳ vọng lớn nhất của tôi là Đại hội XIV của Đảng sẽ tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hơn cải cách thể chế, hoàn thiện hệ thống pháp luật, kỷ luật hành chính, cơ chế phân cấp - phân quyền, cơ chế kiểm soát quyền lực; tạo ra môi trường minh bạch, công bằng, cạnh tranh lành mạnh để mọi thành phần kinh tế cùng phát triển.

Đột phá thể chế cũng phải gắn với phát triển văn hóa, bởi thể chế không thể vận hành nếu thiếu nền tảng văn hóa thực thi pháp luật. Có luật tốt mà cán bộ yếu kỷ luật, thiếu liêm chính, thiếu văn hóa công vụ thì luật sẽ “đẹp trên giấy”. Do đó, tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ nhấn mạnh sâu sắc hơn yêu cầu xây dựng đạo đức công vụ, kỷ luật hành chính, tinh thần phụng sự nhân dân; coi đây như “hạ tầng mềm” quan trọng của quốc gia.

Kỳ vọng thứ hai: Đại hội XIV sẽ khơi dậy mạnh mẽ khát vọng cống hiến, tinh thần sáng tạo, sức bật của thế hệ trẻ và toàn xã hội. Một đất nước muốn vươn mình cần một “tinh thần quốc gia” đủ mạnh. Khát vọng phát triển không thể là khát vọng của riêng Nhà nước, mà phải là khát vọng của toàn dân. Điều đó đòi hỏi các chính sách phải biết tôn trọng, khích lệ, nuôi dưỡng tinh thần sáng tạo; tạo cơ hội để người dân “dám nghĩ, dám làm, dám dấn thân”; tạo môi trường để thế hệ trẻ nhìn thấy tương lai của mình trong tương lai của đất nước.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập toàn diện, kỳ vọng ấy càng trở nên cấp thiết. Người trẻ Việt Nam cần được tiếp sức bằng tri thức, bằng cơ hội học tập, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; nhưng cũng cần được bồi dưỡng bản lĩnh văn hóa, bản lĩnh chính trị, khả năng nhận diện các nguy cơ sai lệch trên không gian mạng. Đây chính là chỗ Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa thể hiện ý nghĩa chiến lược: Xây dựng thế hệ công dân mới vừa hiện đại, vừa đậm đà bản sắc; vừa sáng tạo, vừa có trách nhiệm; vừa hội nhập, vừa tự chủ.

Kỳ vọng thứ ba: Đại hội XIV sẽ nâng tầm sức mạnh mềm Việt Nam, coi văn hóa là một trong những trụ cột chiến lược của phát triển quốc gia. Trong môi trường cạnh tranh toàn cầu, quốc gia không chỉ cạnh tranh bằng kinh tế và quân sự, mà còn cạnh tranh bằng hình ảnh, giá trị, văn hóa, uy tín. Sức mạnh mềm quyết định mức độ một quốc gia được tôn trọng, được tin cậy và được lựa chọn. Việt Nam có truyền thống văn hóa ngàn năm, có bản sắc đặc sắc, có di sản phong phú, có khả năng sáng tạo lớn. Nhưng vấn đề là phải chuyển hóa những tiềm năng ấy thành sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu, không gian văn hóa và công nghiệp văn hóa đủ sức cạnh tranh khu vực và thế giới.

Nghị quyết 80 đã nhấn mạnh phát triển văn hóa gắn với phát triển bền vững và nâng cao sức mạnh nội sinh. Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ cụ thể hóa mạnh mẽ hơn những định hướng ấy: Đầu tư xứng đáng cho văn hóa; phát triển công nghiệp văn hóa như một động lực kinh tế mới; hình thành hệ sinh thái sáng tạo; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và an toàn trong không gian số; tăng cường ngoại giao văn hóa; đưa hình ảnh Việt Nam ra thế giới với tư thế tự tin, hiện đại và giàu bản sắc.

Một đất nước “tự chủ chiến lược” không thể là đất nước đi vay mượn hình ảnh, đi vay mượn giá trị, đi vay mượn niềm tin. Chúng ta phải tự xây dựng cho mình một “thương hiệu quốc gia” dựa trên chính bản lĩnh và bản sắc của dân tộc. Và văn hóa là con đường ngắn nhất để làm điều đó.

Đại hội XIV là một cột mốc quan trọng trên hành trình hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2030 và xa hơn. Chủ đề Đại hội đã khẳng định rõ tư thế mới của Việt Nam: Tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình. Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, được ban hành ngay trước thềm Đại hội, càng nhấn mạnh một chân lý có tính nền tảng: Muốn vươn mình mạnh mẽ, Việt Nam phải mạnh từ gốc rễ - gốc rễ ấy chính là văn hóa và con người.

Với truyền thống cách mạng kiên cường, với ý chí và bản lĩnh của một dân tộc từng đi qua biết bao thử thách, với sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng rằng Đại hội XIV sẽ tạo ra những quyết sách đủ tầm, đủ lực, đủ cảm hứng để đưa đất nước bước vào chặng đường phát triển mới: Phồn vinh hơn, hạnh phúc hơn, tự tin hơn và vững vàng hơn trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.

Và trong hành trình ấy, mỗi người Việt Nam - dù ở vị trí nào - cũng đều có thể góp một phần trách nhiệm và niềm tin: Chung sức, đồng lòng, giữ vững bản lĩnh, nuôi dưỡng văn hóa, bồi đắp khát vọng, để đất nước ta thực sự “tiến mạnh” trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.