Đá Hàn-từ vùng đất khó trở thành khu dân cư kiểu mẫu

Năm 1993, UBND tỉnh Ninh Bình phê duyệt chủ trương thành lập và phát triển khu kinh tế mới Đá Hàn thuộc xã Gia Hòa, huyện Gia Viễn (cũ), nay là xã Gia Viễn. Khi ấy, nơi đây chỉ là vùng đồi núi hoang hóa, đất đai khô cằn, cơ sở hạ tầng gần như chưa có gì. Hưởng ứng chủ trương của tỉnh, nhiều hộ dân từ các địa phương trong tỉnh đã tình nguyện lên Đá Hàn lập nghiệp với niềm tin về một tương lai tốt đẹp hơn.

Ông Đinh Văn Quý là một trong những người đầu tiên đặt chân đến mảnh đất này. Năm 1997, ông Quý được bầu là Bí thư chi bộ thôn Đá Hàn. Khi ấy, Chi bộ chỉ có 4 đảng viên. Nhớ lại những ngày đầu gian khó, ông Quý kể: “Trước đó, có hơn 100 hộ đăng ký về đây sinh sống nhưng nhiều gia đình không chịu được thiếu thốn nên đã rời đi nơi khác. Cuối cùng, chỉ còn 61 hộ dân bám trụ lại. Những người ở lại xác định phải chinh phục bằng được vùng đất này”.

Không chỉ khó khăn về sản xuất, Đá Hàn khi ấy là vùng giáp ranh giữa ba tỉnh Hà Nam (cũ), Ninh Bình và Hòa Bình (cũ), tình hình an ninh trật tự khá phức tạp. Để ổn định đời sống nhân dân, Chi bộ đã thành lập các tổ tự quản, huy động người dân cùng tham gia bảo vệ thôn xóm, giữ gìn an ninh, tạo điều kiện để yên tâm lao động sản xuất.

Thời điểm đó, cuộc sống của người dân vô cùng vất vả. Địa hình đồi núi khô hạn, khiến việc trồng lúa gần như không thể thực hiện được. Người dân chủ yếu trồng sắn, ngô nhưng năng suất thấp. Sắn bán đi để mua gạo, nhiều gia đình phải ăn độn qua ngày. Chăn nuôi bò phát triển tự phát, thiếu kiến thức, kỹ thuật nên dịch bệnh thường xuyên xảy ra. Cái khó cứ dai dẳng đeo bám những người đi mở đất.

Nhưng cũng chính trong gian khó ấy, tinh thần vượt khó và ý chí vươn lên của người dân Đá Hàn ngày càng được tôi luyện. “Bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của chính quyền địa phương, Chi bộ đã tích cực tuyên truyền, đưa các chủ trương, chính sách của Nhà nước, của tỉnh về phát triển kinh tế đồi rừng đến tận cơ sở. Từ đó, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, từng bước tạo dựng sinh kế bền vững”- ông Đinh Văn Quý, nguyên Bí thư chi bộ thôn Đá Hàn nhớ lại.

Ông Đinh Văn Hồng, là đảng viên được kết nạp đầu tiên khi Chi bộ thôn Đá Hàn được thành lập. Đến Đá Hàn lập nghiệp từ những năm đầu, ông Hồng đã trải qua đủ những thăng trầm của vùng kinh tế mới. Ban đầu, gia đình ông trồng sắn, ngô, rồi chuyển sang trồng mía nguyên liệu cho nhà máy đường. Khi cây mía không còn hiệu quả như mong đợi, ông Hồng tiếp tục tìm hướng phát triển mới với cây keo, bạch đàn và chăn nuôi. Sở hữu hơn 3 mẫu vườn, ông Hồng kiên trì cải tạo đất, phát triển mô hình kinh tế tổng hợp.

“Phát huy tinh thần gương mẫu của đảng viên, tôi luôn tìm tòi hướng đi mới trong phát triển kinh tế. Năm 2010, sau nhiều chuyến học hỏi kinh nghiệm, tôi đưa con nhím về nuôi” - ông Hồng nói. Từ những cặp nhím ban đầu, dần dần đã phát triển hàng trăm con. Bên cạnh đó, ông còn nuôi thêm lợn rừng; gà thả vườn và nhiều vật nuôi khác. Mỗi năm, mô hình chăn nuôi mang lại cho gia đình ông hàng trăm triệu đồng. Không giữ kinh nghiệm cho riêng mình, ông Hồng còn tận tình hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ con giống để nhiều hộ trong thôn cùng phát triển nghề nuôi nhím, đưa nhím trở thành con nuôi đặc trưng ở Đá Hàn.

Được tham gia các lớp tập huấn chuyển giao KHKT và được Chi bộ định hướng chuyển đổi cơ cấu sản xuất, gia đình ông Phạm Như Hải mạnh dạn nuôi các con đặc sản, cho giá trị kinh tế cao như lợn rừng, gà thả đồi, nhím… Chưa dừng lại ở đó, mới đây, nhận thấy cầy hương là con nuôi có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện địa phương, ông Hải đã lặn lội đến các tỉnh Nghệ An, Phú Thọ để học hỏi kinh nghiệm. Sau một thời gian nghiên cứu kỹ thuật, ông Hải đầu tư gần 700 triệu đồng để làm chuồng và mua đàn cầy giống gồm 54 con cái sinh sản và 20 con đực.

Đến nay, đàn cầy hương phát triển tốt, sinh sản đều, mang lại nguồn thu đáng kể cho gia đình. Ông Hải nhẩm tính, mỗi năm, cầy hương sinh sản hai lứa, mỗi lứa từ 2-6 con. Con giống sau 40 ngày là tách mẹ, nuôi riêng 1 tháng là có thể bán. Cầy giống hiện có giá 9 triệu đồng/cặp; cầy thịt có giá 1,6 triệu đồng/kg.

Bà Đinh Thị Huyền, Trưởng thôn Đá Hàn phấn khởi: Từ những mô hình tiên phong đó, phong trào phát triển kinh tế ở Đá Hàn ngày càng lan tỏa mạnh mẽ. Người dân không còn sản xuất theo kinh nghiệm mà đã chủ động ứng dụng khoa học kỹ thuật, liên kết sản xuất và hỗ trợ nhau phát triển kinh tế. Thôn hiện có 118 hộ, thì chỉ có khoảng 20 hộ không chăn nuôi quy mô lớn, còn lại, người dân đã biến khó khăn thành lợi thế, tận dụng điều kiện tự nhiên để phát triển mạnh về chăn nuôi.

Toàn thôn hiện có tổ hội nghề nghiệp nuôi nhím và bò nhốt chuồng. Thông qua các tổ, hội, người dân được chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ về giống, vốn và kết nối thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, từ các chương trình hỗ trợ sinh kế của Nhà nước, nhiều hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ bò sinh sản, được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi và được hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi. Từ đó, từng bước vươn lên ổn định cuộc sống. Đến nay, Đá Hàn chỉ còn 3 hộ cận nghèo do sức khỏe kém.

Hơn 3 thập kỷ nhìn lại, từ vùng đất khô cằn, “khó sống”, Đá Hàn đã trở nên trù phú với những trang trại chăn nuôi quy mô, những con đường rộng mở và những mái nhà khang trang đầy ắp tiếng cười. Thành quả ấy đã thể hiện mạnh mẽ sự thay đổi trong tư duy, khát vọng vươn lên và tinh thần đoàn kết của một cộng đồng dân cư. Năm 2023, thôn Đá Hàn đã được công nhận đạt chuẩn khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu.