Ngọc hóa-xu hướng an táng văn minh trong xã hội hiện đại

Giải pháp cho bài toán đô thị và môi trường

GS.TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia cho biết, trong bối cảnh xã hội hiện đại đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với các hình thức an táng, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến môi trường, quỹ đất và nhu cầu tinh thần của con người, khoa học công nghệ và tư duy tiến bộ tất yếu sẽ dẫn đến những hình thức an táng, tưởng niệm văn minh và bền vững hơn.

Cùng với sự phát triển của khoa học - công nghệ, một xu hướng mới trong lĩnh vực tang lễ đã hình thành và từng bước được xã hội quan tâm, đó là ngọc hóa - chuyển hóa tro cốt của người đã khuất thành các tinh thể dạng ngọc. Hình thức này không chỉ là sự phát triển tiếp theo sau hỏa táng, mà còn là một giải pháp mang tính nhân văn, bền vững và phù hợp với yêu cầu bảo vệ môi trường trong bối cảnh hiện đại.

Theo GS.TSKH Vũ Minh Giang, từ góc nhìn khoa học và xã hội học, đây có thể xem là một bước phát triển mới trong cách thức lưu giữ và tưởng niệm người đã khuất trong điều kiện không gian sống ngày càng thu hẹp của xã hội đô thị. Hội thảo được tổ chức ngày nhằm tạo diễn đàn trao đổi học thuật, thực tiễn và định hướng phát triển trong lĩnh vực dịch vụ nhân sinh.

Hội thảo được tổ chức với mục tiêu, đánh giá thực tiễn và các yêu cầu về đổi mới phương thức an táng, tưởng niệm người khuất tại Việt Nam; đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa, già hóa dân số và yêu cầu về “Đổi mới mạnh mẽ tư duy, thống nhất cao về nhận thức và hành động nhằm phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới” trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cho biết, thời gian gần đây, cùng với khoa học - công nghệ phát triển, xu hướng an táng mới hình thành: hình thức ngọc hoá là một lựa chọn tưởng niệm độc đáo, bền vững, văn minh và mang tính cá nhân; theo hướng thân thiện với môi trường và tiết kiệm quỹ đất vốn đang ngày càng trở nên hạn hẹp.

Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, so với các phương thức an táng khác (địa táng, thủy táng…) thì ngọc hóa - lưu giữ Linh Ngọc, mang lại sự tôn vinh độc đáo và bền vững đối với người đã khuất, vừa đảm bảo sự tôn nghiêm, vừa tăng tính kết nối giữa những người thân với người đã khuất và góp phần quan trọng vào bảo vệ nguồn tài nguyên đất, bảo vệ môi trường.

Từ truyền thống đến nhu cầu đổi mới

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội chia sẻ, chỉ tính riêng Hà Nội, mỗi năm có khoảng 50.000 người mất, mỗi trường hợp an táng 3m2 đất thì lên đến 150.000m2 đất chỉ tính riêng cho việc an táng.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, việc phát triển các hình thức an táng mới cần đặt trong nguyên tắc cơ bản: tôn trọng truyền thống, bảo đảm tính nhân văn và hướng tới sự phát triển bền vững. Mục tiêu không phải là thay thế hoàn toàn các hình thức truyền thống, mà là mở rộng thêm những lựa chọn văn minh, phù hợp với điều kiện xã hội hiện đại, qua đó giúp mỗi gia đình có thể tìm được cách tưởng niệm người thân vừa trang nghiêm, vừa phù hợp với hoàn cảnh của mình.

Từ góc nhìn đó, ngọc hóa có thể được xem như một gợi mở cho tương lai của văn hóa tang lễ tại Việt Nam - nơi truyền thống hiếu nghĩa của dân tộc có thể tiếp tục được nuôi dưỡng và biểu đạt trong những hình thức mới, hài hòa giữa chiều sâu văn hóa và nhịp phát triển của xã hội hiện đại.

Tuy nhiên, ông Bùi Hoài Sơn cũng nhấn mạnh, việc đưa một hình thức an táng mới vào đời sống xã hội luôn cần được tiếp cận một cách thận trọng và có cơ sở khoa học. Các nghiên cứu liên ngành về văn hóa, xã hội học, môi trường và quy hoạch đô thị cần được tiến hành để đánh giá đầy đủ các tác động của mô hình này. Đồng thời, quá trình xây dựng chính sách và khung pháp lý cũng cần bảo đảm sự hài hòa giữa đổi mới và truyền thống, giữa yêu cầu phát triển hiện đại và các giá trị văn hóa lâu đời của dân tộc.

Phát biểu tham luận, PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho biết, sự phát triển và chấp nhận của các hình thức an táng mới trong xã hội hiện đại không chỉ phụ thuộc vào tiến bộ khoa học - công nghệ mà còn gắn liền với quá trình truyền thông và thay đổi nhận thức xã hội.

Theo ông, việc phổ biến những hình thức an táng mới như ngọc hóa cần có chiến lược truyền thông hiệu quả, trong đó các cơ quan báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hướng dư luận.

“Việc truyền thông về ngọc hóa tại Việt Nam cần được thực hiện thông qua chiến lược tổng thể, kết hợp giữa truyền thông chính sách, truyền thông khoa học và truyền thông văn hóa. Qua đó, giúp công chúng hiểu đúng bản chất của công nghệ, đồng thời góp phần định hình một cách tiếp cận mới đối với văn hóa tang lễ”, PGS.TS Nguyễn Thành Lợi chia sẻ.

Đặc biệt, nếu được triển khai bài bản, khoa học, truyền thông về ngọc hóa không chỉ thúc đẩy sự phát triển của các hình thức an táng văn minh, mà còn bảo đảm sự hài hòa với các giá trị văn hóa, tinh thần của người Việt Nam hiện đại.