Khơi dậy lòng tự hào dân tộc cho học sinh, sinh viên

Hướng tới kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, các hoạt động giáo dục truyền thống được tổ chức tại nhiều cơ sở giáo dục. Điểm chung dễ nhận thấy là cách tiếp cận mới: lấy trải nghiệm làm trung tâm, lấy cảm xúc làm cầu nối để lịch sử trở nên gần gũi. Những bài học về quá khứ hào hùng của dân tộc không còn bó hẹp trong trang sách mà được tái hiện qua các chuyến về nguồn, các buổi sinh hoạt chủ điểm, các hoạt động tri ân hay những cuộc gặp gỡ nhân chứng lịch sử.

Tại Trường THCS Mỹ Thuận (phường Mỹ Lộc), nhà trường xác định rõ giáo dục truyền thống là một nội dung quan trọng trong thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Ngay từ đầu năm học, kế hoạch tổ chức các hoạt động ngoại khóa được xây dựng bài bản, gắn với chương trình giáo dục địa phương. Học sinh được tham quan, tìm hiểu các di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu trên địa bàn như đền Sùng Văn - nơi thờ các vị tướng có công đánh giặc thời Hùng Vương, hay nhà thờ nhà cách mạng Vũ Khế Bật - một trong những đảng viên đầu tiên của huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định trước đây. Mỗi chuyến đi không dừng lại ở việc cho các em tham quan nhận biết về điểm đến mà còn gắn với nhiệm vụ học tập cụ thể như ghi chép, viết thu hoạch, thảo luận nhóm, qua đó giúp các em tiếp nhận kiến thức một cách chủ động. Em Nguyễn Quỳnh Vy, lớp 7A1, Liên đội trưởng, chia sẻ sau buổi trải nghiệm: “Chúng em tự hào được sinh ra, lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, cách mạng. Qua buổi tham quan trải nghiệm, được tìm hiểu kỹ hơn về công lao của các nhân vật lịch sử và các nhà cách mạng tiền bối đối với quê hương, đất nước. Em nghĩ mình cần phải học tập tốt hơn, giữ gìn và phát huy truyền thống để góp phần xây dựng quê hương”.

Ở bậc tiểu học, giáo dục truyền thống được triển khai từ sớm với nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp tâm lý lứa tuổi. Tại Trường Tiểu học Tân Thịnh (xã Nam Hồng), nội dung giáo dục truyền thống được tích hợp vào các môn học như tiếng Việt, Đạo đức, Lịch sử - Địa lí, Âm nhạc, Mĩ thuật. Giáo viên sử dụng câu chuyện về anh hùng dân tộc, hình ảnh di tích, phong tục tập quán để minh họa cho nội dung bài học, đồng thời tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động như nhập vai kể chuyện, thảo luận nhóm. Cách làm này giúp các em tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên, hình thành tình cảm với quê hương, đất nước.

Song song với đó, các hoạt động ngoài giờ lên lớp được tổ chức phong phú. Sinh hoạt dưới cờ theo chủ điểm “Uống nước nhớ nguồn”, “Tự hào Việt Nam” được duy trì thường xuyên; các cuộc thi kể chuyện lịch sử, vẽ tranh, tìm hiểu truyền thống quê hương tạo không khí sôi nổi, thu hút học sinh tham gia. Hoạt động của Đội Thiếu niên Tiền phong gắn với các phong trào “Đền ơn đáp nghĩa”, “Em yêu lịch sử Việt Nam” góp phần bồi dưỡng đạo đức, lối sống. Những chuyến tham quan di tích, thăm Nghĩa trang liệt sĩ, giao lưu với nhân chứng lịch sử... giúp học sinh có trải nghiệm thực tế về những điều đã được học.

Một điểm đáng chú ý là việc xây dựng môi trường giáo dục giàu bản sắc trong nhà trường. Các “góc truyền thống”, bảng tin, hệ thống panô, khẩu hiệu được bố trí phù hợp, tạo không gian học tập gắn với lịch sử - văn hóa. Hoạt động “phát thanh măng non”, giới thiệu “mỗi tuần một câu chuyện đẹp” góp phần duy trì mạch giáo dục liên tục. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng video, phim tư liệu, tổ chức các cuộc thi trực tuyến cũng được triển khai, giúp tăng tính hấp dẫn, phù hợp với xu hướng tiếp cận của học sinh hiện nay.

Ở bậc đại học, giáo dục truyền thống được triển khai với chiều sâu và tính chủ động cao hơn. Tại Trường Đại học Hoa Lư, công tác giáo dục truyền thống được Đoàn trường tổ chức với nhiều hoạt động đa dạng. Tham gia Lễ hội Cố đô Hoa Lư năm 2026, sinh viên được trải nghiệm các trò chơi dân gian, được trực tiếp tham gia các cuộc thi, đạt kết quả cao, qua đó lan tỏa hình ảnh sinh viên năng động, giàu tinh thần trách nhiệm. Hoạt động “Tìm về địa chỉ đỏ” với các chuyến tham quan di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư giúp sinh viên tiếp cận lịch sử một cách trực quan. Đáng chú ý, có sinh viên đã đảm nhận vai trò hướng dẫn viên, thuyết minh về giá trị di tích, thể hiện sự hiểu biết và niềm tự hào đối với truyền thống dân tộc. Các buổi tọa đàm, sinh hoạt chính trị cũng được Đoàn trường Đại học Hoa Lư tổ chức thường xuyên. Tiêu biểu như tọa đàm kỷ niệm ngày sinh đồng chí Lý Tự Trọng, thông qua việc ôn lại cuộc đời, sự nghiệp của người đoàn viên cộng sản trẻ tuổi, sinh viên được bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, nâng cao bản lĩnh chính trị. Hoạt động thăm hỏi, tặng quà gia đình chính sách nhân dịp 27/7 cũng được Đoàn trường tổ chức hằng năm, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, đồng thời giáo dục tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng.

Thầy giáo Lê Phúc Hải, Hiệu trưởng Trường THCS Mỹ Thuận cho biết: “Từ nhận thức việc giáo dục truyền thống là nhiệm vụ xuyên suốt nhằm giáo dục nhận thức, tình cảm, đạo đức, lối sống cho học sinh, nhà trường rất chú trọng triển khai đồng bộ công tác này từ nội dung đến phương thức. Nhà trường thường xuyên gắn giáo dục với trải nghiệm thực tế, để học sinh tiếp nhận kiến thức sâu sắc hơn, từ đó hình thành tình cảm, trách nhiệm đối với quê hương, đất nước”. Đây cũng là xu hướng chung trong công tác giáo dục truyền thống tại các nhà trường hiện nay, đó là chuyển từ truyền thụ một chiều sang tạo môi trường có tính tương tác cao để học sinh tự trải nghiệm và chiếm lĩnh tri thức.

Trong bối cảnh hội nhập, các giá trị văn hóa đa dạng tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội, việc giữ gìn và phát huy truyền thống dân tộc càng trở nên cấp thiết. Giáo dục truyền thống vì thế cần tiếp tục được đổi mới, gắn chặt với thực tiễn, phát huy vai trò phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Cần đưa giáo dục truyền thống trở thành dòng chảy xuyên suốt trong quá trình giáo dục, nuôi dưỡng trong mỗi học sinh, sinh viên tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm với tương lai đất nước. Đó cũng là nền tảng để hình thành một thế hệ trẻ có tri thức, có tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh chính trị, sẵn sàng đóng góp vào sự phát triển chung của quê hương, đất nước.