Hoàn thiện Nghị định mới để tái cơ cấu hệ thống kinh doanh xăng dầu, giảm khâu trung gian

Bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nêu rõ, kinh doanh xăng dầu là lĩnh vực đặc biệt quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống của người dân.

Thời gian qua, công tác điều hành thị trường xăng dầu đã được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo rất sát sao, quyết liệt. Các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Công Thương, đã nỗ lực phối hợp xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh, góp phần bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế và đời sống nhân dân.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng tình hình thế giới và khu vực vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ổn, khó lường. Trong khi đó, nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu trong nước cũng như năng lực dự trữ xăng dầu quốc gia và dự trữ của doanh nghiệp còn hạn chế, đặt ra yêu cầu phải chủ động hơn trong công tác bảo đảm an ninh năng lượng.

"Chúng ta phải luôn chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với mọi tình huống, bảo đảm không để xảy ra thiếu hụt nguồn cung xăng dầu và duy trì cơ chế điều hành giá phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội", Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, Nghị định số 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu được ban hành đã lâu, nhiều nội dung chưa được cập nhật, bổ sung để phù hợp với tình hình thực tiễn. Vì vậy, việc sửa đổi, hoàn thiện khung khổ pháp lý đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu là yêu cầu cần thiết.

Nhấn mạnh kinh doanh xăng dầu là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và các doanh nghiệp tham gia thị trường phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật. Do đó, việc kiện toàn hệ thống kinh doanh xăng dầu, tái cơ cấu các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và cắt giảm tối đa các khâu trung gian cần được thể chế hóa trong dự thảo Nghị định theo đúng chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Cùng với việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu, mở rộng hợp tác với các đối tác trong khu vực và xây dựng các phương án dự trữ phù hợp nhằm tăng cường khả năng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.

Đề xuất hệ thống phân phối xăng dầu chỉ còn hai cấp

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, dự thảo Nghị định được hoàn thiện trên cơ sở chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, ý kiến của các bộ, ngành liên quan, đồng thời cập nhật các yêu cầu mới phát sinh từ tình hình xung đột tại Trung Đông và mục tiêu cắt giảm tối đa các khâu trung gian trong hệ thống phân phối xăng dầu.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc bổ sung cơ chế cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) tham gia xuất khẩu, nhập khẩu và kinh doanh chuyển khẩu dầu thô, nguyên liệu. Theo Bộ Công Thương, quy định này sẽ tạo điều kiện để PVN tham gia sâu hơn vào thị trường dầu thô quốc tế, chủ động nguồn nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy lọc dầu trong nước, qua đó giảm thiểu rủi ro về nguồn cung khi thị trường năng lượng thế giới biến động. Bên cạnh đó, thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu được bổ sung quyền cung ứng các loại xăng dầu đặc chủng phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh.

Dự thảo Nghị định đã làm rõ vai trò của Quỹ bình ổn giá xăng dầu trong cơ chế điều hành giá không phải là công cụ duy nhất để bình ổn thị trường mà chỉ là một trong nhiều giải pháp được Luật Giá cho phép. Trong trường hợp giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, cơ quan quản lý có thể kết hợp đồng thời các công cụ như điều chỉnh thuế, phí, chính sách tài chính - tiền tệ, hỗ trợ ngân sách và các biện pháp điều hòa cung cầu để ổn định thị trường trong nước.

Bộ Công Thương cũng đề xuất hoàn thiện các quy định chuyển tiếp liên quan đến Quỹ bình ổn giá xăng dầu nhằm bảo đảm phù hợp với cơ chế quản lý hiện hành và quá trình chuyển giao trách nhiệm quản lý quỹ giữa các cơ quan liên quan.

Về cải cách thủ tục hành chính, dự thảo Nghị định bổ sung các hình thức nộp hồ sơ qua đường bưu điện hoặc trực tiếp đối với một số thủ tục đăng ký, điều chỉnh kế hoạch sản xuất, nhập khẩu và phân phối xăng dầu; đồng thời hoàn thiện quy trình thu hồi giấy xác nhận, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh.

Đáng chú ý, Bộ Công Thương tiếp tục đề xuất tái cơ cấu hệ thống phân phối xăng dầu theo hướng giảm mạnh các tầng nấc trung gian. Hệ thống phân phối xăng dầu sẽ chỉ còn hai cấp chính: Nhóm thương nhân tạo nguồn (gồm thương nhân sản xuất xăng dầu, thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu và thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu); thương nhân phân phối xăng dầu.

Bộ Công Thương cho rằng việc tinh gọn hệ thống phân phối sẽ góp phần giảm chi phí trung gian, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tăng tính minh bạch và khả năng kiểm soát nguồn cung trên thị trường.

Liên quan đến cơ chế điều hành giá, dự thảo Nghị định tiếp tục giữ định hướng chuyển đổi sang cơ chế điều hành giá theo thị trường. Theo đó, doanh nghiệp được trao quyền chủ động hơn trong việc quyết định giá bán trên cơ sở thực hiện kê khai giá và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.Tuy nhiên, để bảo đảm an sinh xã hội và quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo Nghị định vẫn quy định mức giá bán lẻ tại các khu vực xa cảng, xa kho đầu mối hoặc xa cơ sở sản xuất không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn và cùng thời điểm.

Tăng hậu kiểm, số hóa dữ liệu để quản lý thị trường xăng dầu

Tại cuộc họp, lãnh đạo các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp cơ bản thống nhất với định hướng sửa đổi Nghị định về kinh doanh xăng dầu, trong đó trọng tâm là tái cơ cấu hệ thống phân phối, giảm khâu trung gian, tăng cường minh bạch và hiệu quả quản lý theo chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Về góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận đề nghị Bộ Công Thương đánh giá đầy đủ thực trạng hoạt động thương nhân đầu mối, năng lực tạo nguồn và lộ trình tái cơ cấu hệ thống phân phối, bảo đảm việc cắt giảm trung gian đi đôi với duy trì an ninh cung ứng. Bộ Tài chính đồng thời đề nghị làm rõ cơ chế trích lập, sử dụng Quỹ bình ổn giá và các yếu tố cấu thành giá cơ sở nhằm tăng tính minh bạch và thống nhất trong điều hành. Trong khi đó, đại diện Bộ Công an đề nghị làm rõ sự cần thiết và hiệu quả của mô hình thương nhân phân phối; đồng thời siết chặt điều kiện cấp phép, yêu cầu về kho chứa, năng lực tạo nguồn và kết nối dữ liệu cung ứng với cơ quan quản lý nhằm kiểm soát thị trường từ sớm, từ xa.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh yêu cầu tăng cường hậu kiểm dựa trên dữ liệu số, truy xuất nguồn gốc và hệ thống đo lường; đồng thời hoàn thiện quy định về pha chế, bán lẻ quy mô nhỏ và quản lý chất lượng trong toàn chuỗi cung ứng để nâng cao hiệu quả giám sát và bảo vệ người tiêu dùng.

Đại diện Bộ Tư pháp lưu ý việc sửa đổi nghị định cần bảo đảm đánh giá tác động đầy đủ và quy định rõ cơ chế chuyển tiếp khi điều chỉnh điều kiện kinh doanh, tránh gây xáo trộn trong thực thi.

Ở góc độ doanh nghiệp, Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) và Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) kiến nghị hoàn thiện quy định về quyền mua bán, bao tiêu và phân phối dầu thô; điều chỉnh điều kiện công nhận thương nhân đầu mối theo hướng phù hợp mô hình tập đoàn và công ty con; quy định rõ hơn đối với hoạt động kinh doanh nhiên liệu hàng không…

Liên quan cơ chế vận hành thị trường xăng dầu, lãnh đạo Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI), Hiệp hội xăng dầu Việt Nam cho rằng cần giảm các biện pháp tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho thị trường xăng dầu vận hành linh hoạt hơn; khắc phục tình trạng dự trữ xăng dầu còn mỏng, thiếu hạ tầng bán lẻ xăng dầu trên các tuyến giao thông trọng điểm.

Đổi mới phương thức điều hành tinh gọn, hiệu quả, kiểm soát chặt chẽ

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2014/NĐ-CP và các nghị định liên quan về kinh doanh xăng dầu đã trải qua quá trình xây dựng kéo dài, với nhiều lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ, do đây là một vấn đề khó, nhạy cảm, tác động trực tiếp đến sản xuất, tiêu dùng và đời sống người dân.

Phó Thủ tướng Thường trực nêu rõ, nếu mô hình vận hành thị trường xăng dầu hiện nay không còn phù hợp thì cần điều chỉnh, mặc dù có thể khó khăn trước mắt nhưng cần thiết để tạo lập môi trường minh bạch, lành mạnh, ổn định lâu dài, tiệm cận thông lệ quốc tế và phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam. Mục tiêu cao nhất là bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định, giá cả hợp lý và không để xảy ra tình trạng thiếu xăng dầu trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Việc tái cơ cấu phải theo hướng giảm đầu mối kinh doanh và thương nhân phân phối, gắn với cắt giảm thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ, song vẫn duy trì các điều kiện quản lý phù hợp để bảo đảm ổn định thị trường và an ninh năng lượng.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu dự thảo Nghị định phải quy định số hóa dữ liệu trong toàn bộ hệ thống từ đầu mối, thương nhân phân phối đến cửa hàng bán lẻ để theo dõi tức thời lượng xăng dầu nhập, tồn kho, bán ra, qua đó ngăn chặn tình trạng găm hàng khi biến động giá; thể hiện rõ sự đổi mới phương thức điều hành; số lượng đầu mối kinh doanh, phân phối xăng dầu giảm theo lộ trình hợp lý, có thời gian chuyển tiếp phù hợp, tránh chính sách giật cục.

Trên cơ sở tiếp thu các ý kiến tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực giao Bộ Công Thương khẩn trương hoàn thiện dự thảo Nghị định theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về rà soát, bảo đảm phù hợp định hướng tái cơ cấu đầu mối kinh doanh xăng dầu phù hợp với nền kinh tế, bảo đảm hiệu quả, không dàn trải, cắt giảm tối đa các khâu trung gian, kiểm soát chặt chẽ, nhất là trong tình huống khủng hoảng; tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi qua Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Cổng Thông tin điện tử Bộ Công Thương và các hiệp hội, doanh nghiệp liên quan.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các bộ, ngành, hiệp hội cũng cần phát huy trách nhiệm, góp ý vào dự thảo Nghị định trên cơ sở thực tiễn và yêu cầu quản lý, đồng thuận với chủ trương tái cơ cấu hệ thống kinh doanh xăng dầu là nhằm giúp thị trường vận hành hiệu quả hơn, hạn chế cạnh tranh không lành mạnh, bảo đảm vai trò điều tiết của Nhà nước trong mọi tình huống.