Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” - Điểm hẹn du lịch văn hóa Nam Định đầu Xuân

Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, từ mùng 6 đến mùng 9 tháng Giêng, tại Bảo tàng tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH, TT và DL) lại tổ chức phiên Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” với nhiều hoạt động phong phú, đặc sắc nhằm giới thiệu, quảng bá một số loại hình di sản văn hóa tiêu biểu của Nam Định gắn với Thành Nam xưa, đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, trải nghiệm các giá trị văn hóa truyền thống của người dân trong dịp Tết cổ truyền của dân tộc.

Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” Xuân Ất Tỵ 2025 hội tụ đầy đủ các hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống của quê hương Nam Định như: hát văn, hát chầu văn, ca trù, hát xẩm, hát chèo, múa rối nước, múa lân - rồng, cà kheo do các nghệ sĩ Nam Định trình diễn. Riêng Chợ Tết năm nay còn kết hợp giới thiệu một số di sản văn hóa phi vật thể vùng Tây Bắc như: múa sạp, múa xòe, vũ điệu đoàn kết, trải nghiệm dệt vải làm khăn Piêu. Không gian tổ chức các chương trình văn hóa - nghệ thuật, trải nghiệm di sản còn được mở rộng với các hoạt động: nặn tò he, viết thư pháp, biểu diễn võ thuật chủ đề “Mùa Xuân thượng võ”, khiêu vũ chủ đề “Vũ điệu Thành Nam”; các trò chơi dân gian: bịt mắt bắt vịt, bắt chạch trong chum, bịt mắt đập niêu, kéo co… Nổi bật trong khuôn viên Bảo tàng tỉnh là Triển lãm “Thành Nam từ truyền thống đến hiện đại” với mô hình mô phỏng Trường thi Hương Nam Định xưa, tái hiện không gian quán nước nhỏ dưới gốc đa đã thu hút đông người dân và du khách đến xem. Các hình ảnh tư liệu lịch sử được thiết kế dưới dạng pa-nô đã điểm rõ các mốc son trong dòng chảy lịch sử gần 800 năm hình thành và phát triển của mảnh đất Thành Nam giàu truyền thống với Hành cung Thiên Trường (thế kỷ XIII-XIV), Đô thị Vị Hoàng (thế kỷ XVII-XVIII), Thành Nam (đầu thế kỷ XIX). Trong đó, những hình ảnh về Thành Nam xưa nổi bật với Thành cổ Nam Định, Trường thi Hương Nam Định, Nhà máy Liên hợp Dệt Nam Định, phố cổ, phố nghề cùng nhiều công trình di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng như: Cột cờ Nam Định, Chùa Vọng Cung, Đền Nguyên Thương, Đền Hội Quảng…

Một trong những hoạt động được Hội Cổ vật Thiên Thường, Câu lạc bộ (CLB) Nghiên cứu, sưu tầm cổ vật tỉnh duy trì thường niên tại Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” là tổ chức các quầy giao lưu cổ vật và chợ bán đồ xưa theo phong tục “mua bán lấy may” đầu Xuân thu hút đông đảo những người yêu cổ vật đến từ các tỉnh khu vực Nam đồng bằng sông Hồng mang sản phẩm đến tham dự. Người dân và du khách khi đến tham quan chợ đồ xưa, ai cũng muốn mua một món đồ phù hợp về, mong một năm mới gặp nhiều may mắn, bình an. Thành Nam xưa nổi tiếng cả nước bởi thú chơi cây cảnh nghệ thuật bon sai, đặc biệt là chơi hoa lan - những thú vui tao nhã ngày Xuân được lưu truyền từ thời nhà Trần vẫn tồn tại cho đến tận ngày nay. Tại Chợ Tết, Hội Hoa lan tỉnh tổ chức Triển lãm “Hương sắc hoa địa lan Nam Định”, trưng bày, giao lưu những tác phẩm địa lan (xanh vàng, điểm màu, mặc lan), phong lan đặc sắc của các nghệ nhân, nhà vườn trong và ngoài tỉnh. Đến với Chợ Tết năm nay, CLB Chim vành khuyên thành phố Nam Định tổ chức trưng bày, triển lãm giới thiệu nhiều giống chim vành khuyên quý hiếm và lồng chim được thiết kế tinh xảo, có giá trị. Triển lãm hoa địa lan và chim vành khuyên là sân chơi của những người đam mê sinh vật cảnh, là dịp để người dân và du khách đến tham quan, thưởng ngoạn; các nghệ nhân, CLB có cơ hội giao lưu, học hỏi các kỹ năng chăm sóc hoa, lựa chọn lồng, chim có giọng hót hay để trao giải; qua đó khẳng định sức sống bền bỉ của thú chơi hoa, cây cảnh nghệ thuật, chơi chim, lan tỏa tình yêu thiên nhiên, tô thêm sắc màu rực rỡ cho cuộc sống nhân dịp Xuân mới.

Trong Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” Xuân Ất Tỵ 2025 còn có chương trình giới thiệu, quảng bá đặc sản văn hóa ẩm thực và các sản phẩm OCOP Nam Định tại không gian “Phở xưa”, “Chợ quê”. Điểm nhấn là giới thiệu “Phở Nam Định” - đã được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; tái hiện hình ảnh chợ quê truyền thống với các gian hàng bày bán “quà vặt, ăn sáng” như: bánh cuốn làng Kênh, bánh đúc, bánh khúc cùng các món đặc sản ẩm thực khác đang ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng: bánh xíu páo, kẹo sìu châu, bánh nhãn…; giao lưu văn hóa “Bếp Việt” với nhiều tinh hoa ẩm thực của một số vùng, miền trên cả nước.

Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” cũng là dịp để quảng bá, xúc tiến du lịch Nam Định qua các gian trưng bày ảnh đẹp về các danh thắng và tiềm năng du lịch Nam Định của các nghệ sĩ nhiếp ảnh sáng tác và đoạt giải cao trong các cuộc thi ảnh nghệ thuật thời gian gần đây. Những bức ảnh đa dạng nhiều chủ đề từ di tích, danh thắng, lễ hội, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, phong tục tập quán đặc sắc đến cuộc sống lao động, sản xuất của người dân, vẻ đẹp quê hương Nam Định. Nhân dịp này, ngành VH, TT và DL tỉnh cũng mang đến các ấn phẩm, tờ rơi, tập gấp về du lịch Nam Định nhằm giới thiệu cho du khách về tài nguyên du lịch phong phú của tỉnh, các khu, điểm đến du lịch tiêu biểu, sản phẩm dịch vụ du lịch đặc thù của địa phương.

Đồng chí Vũ Đức Thọ, Giám đốc Sở VH, TT và DL cho biết: “Được tổ chức từ Xuân Mậu Tuất 2018, đến nay Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” đã trở thành điểm đến hấp dẫn thu hút sự quan tâm của đông đảo các tầng lớp nhân dân trong tỉnh và du khách trong dịp Tết cổ truyền của dân tộc. Qua mỗi năm, Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” đều được nghiên cứu, bổ sung, tổ chức với quy mô và nội dung phong phú, hấp dẫn hơn, đáp ứng nhu cầu tham quan, thưởng thức các giá trị văn hóa truyền thống của khách du lịch khi về với mảnh đất Thành Nam xưa - thành phố Nam Định nay. Các hoạt động tổ chức trong Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” hướng tới đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể của Nam Định, gắn kết tạo thành chuỗi hoạt động phong phú, đa dạng; đồng thời tạo ra sản phẩm văn hóa đặc trưng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, phát triển du lịch địa phương”.

Thành Nam xưa từng được xem là Kinh đô thứ hai của nước Đại Việt thời Trần sau Kinh đô Thăng Long với nhiều nét văn hóa điển hình của Trấn Sơn Nam Hạ xưa. Trải qua các thời kỳ lịch sử, mảnh đất này vẫn gìn giữ, bảo tồn và phát huy được nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Trong thời kỳ hội nhập và phát triển hiện nay, cùng với sự biến đổi do thời gian và tác động của mặt trái cơ chế thị trường, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang có nguy cơ mai một, lãng quên. Trong đó hình ảnh về một phiên chợ Tết xưa phản ánh cuộc sống sinh hoạt và nét đẹp văn hóa truyền thống của Thành Nam với các phong tục, tập quán cũ chỉ còn trong trí nhớ của lớp người cao tuổi. Việc tổ chức Chợ Tết “Một thoáng Thành Nam” như một món quà tinh thần ý nghĩa trong những ngày đầu năm. Người dân và du khách không chỉ được tham gia, thưởng thức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đặc sắc, trải nghiệm không gian di sản mà còn có cơ hội tham quan, tìm hiểu các công trình, di tích lịch sử quan trọng của Thành Nam như: Bảo tàng tỉnh, Cột Cờ Nam Định kết hợp du lịch tại các di tích, danh thắng và lễ hội truyền thống khác trên địa bàn tỉnh trong dịp đầu Xuân mới.

Khánh Dũng