Cha mẹ đồng hành để trẻ em an toàn trên môi trường số

Để công nghệ trở thành người bạn của trẻ

Thời đại công nghệ số mang đến cho trẻ em nhiều cơ hội tiếp cận tri thức chưa từng có. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh hay máy tính bảng có kết nối internet, các em có thể học ngoại ngữ, tìm hiểu khoa học, khám phá văn hóa, rèn luyện kỹ năng và kết nối với bạn bè.

Tuy nhiên, đi cùng những tiện ích ấy là không ít nguy cơ từ các nội dung độc hại, bạo lực, thông tin sai lệch, những cám dỗ trên mạng xã hội hay nguy cơ bị xâm hại trên không gian mạng. Bởi vậy, thay vì cấm đoán tuyệt đối hoặc buông lỏng quản lý, nhiều gia đình đang lựa chọn cách đồng hành cùng con, giúp trẻ hình thành thói quen sử dụng thiết bị điện tử đúng mục đích, đúng thời điểm và phù hợp với lứa tuổi.

Gia đình chị Đỗ Nhật Linh, Tổ dân phố Thượng Tổ, phường Phủ Lý là một ví dụ. Hai con của chị, một bé gái chuẩn bị bước vào lớp 6 và bé trai lên lớp 2, đều được tiếp cận công nghệ theo những nguyên tắc rõ ràng. Ngoài thời gian học chính khóa, các con được bố mẹ tạo điều kiện tham gia nhiều hoạt động phát triển năng khiếu như học đàn piano, hát múa, võ Vovinam và chơi thể thao để cân bằng giữa học tập và vận động.

Trong gia đình chị Linh, điện thoại và ti vi không phải "người giữ trẻ". Các con chỉ được xem ti vi theo khung giờ nhất định vào ngày nghỉ; điện thoại chủ yếu phục vụ học tiếng Anh hoặc giải trí với những nội dung phù hợp sau khi hoàn thành việc học.

Chị Đỗ Nhật Linh chia sẻ: “Điều quan trọng nhất không phải là cấm con sử dụng thiết bị điện tử mà là hướng dẫn để con biết sử dụng đúng cách. Gia đình luôn cài đặt chế độ kiểm soát nội dung, hướng dẫn các con không chia sẻ thông tin cá nhân, hình ảnh với người lạ trên mạng và thường xuyên trò chuyện để các con biết cách tự bảo vệ mình khi tham gia môi trường số”.

Bên cạnh đó, vợ chồng chị Linh cũng thống nhất quan điểm: Bố mẹ phải làm gương cho con. Sau giờ làm trở về nhà, thay vì mỗi người lại “ôm” điện thoại, máy tính, vợ chồng chị Linh còn dành nhiều thời gian trò chuyện, đọc sách, vui chơi cùng con. Chính sự gần gũi ấy giúp các con hình thành kỹ năng tự kiểm soát, biết lựa chọn những nội dung tích cực phục vụ học tập và giải trí.

Bé Phạm Đỗ Gia Hân, con gái chị Đỗ Nhật Linh chia sẻ: Bố mẹ quy định con chỉ được dùng điện thoại vào những khoảng thời gian nhất định sau khi học xong bài. Khi xem điện thoại, con thường tìm các video trình diễn thời trang, các bài hướng dẫn múa để tự tập thêm ở nhà. Con cũng thích xem những chương trình hướng dẫn kỹ năng nói trước đám đông, làm MC để luyện cách phát biểu tự tin hơn khi tham gia các hoạt động ở trường. Bố mẹ luôn dặn con không bấm vào những video lạ, không nói chuyện hay chia sẻ thông tin cá nhân với người không quen trên mạng. Con thấy nếu mình biết sử dụng điện thoại đúng cách thì sẽ học được rất nhiều điều bổ ích.

Trong bối cảnh internet len lỏi vào từng ngõ ngách của cuộc sống, sự đồng hành của cha mẹ chính là "tấm lá chắn mềm" nhưng hiệu quả nhất để trẻ phát triển an toàn.

Giữ lửa yêu thương trong mỗi gia đình thời công nghệ

Không phải gia đình nào cũng có hành trình thuận lợi trong việc giúp con sử dụng công nghệ đúng cách. Gia đình anh Tống Văn Minh ở phường Phủ Lý, từng trải qua quãng thời gian nhiều áp lực. Làm công việc truyền thông với đặc thù thường xuyên vắng nhà, áp lực công việc lớn, trong khi vợ bận chăm con gái nhỏ mới sinh, anh từng phải "nhờ" đến điện thoại và ti vi để trông hai con trai mới lên 10 và 8 tuổi.

Ban đầu, đó chỉ là giải pháp tình thế. Nhưng theo thời gian, các con ngày càng phụ thuộc vào thiết bị điện tử, ham chơi hơn, xuất hiện những biểu hiện học theo ngôn ngữ thiếu chuẩn mực, hành vi bạo lực từ các video trên YouTube, TikTok và giảm hứng thú với các hoạt động ngoài trời. "Đó là lúc tôi nhận ra nếu không thay đổi thì sẽ rất khó để kéo các con trở lại với những giá trị tích cực", anh Minh nhớ lại.

Quyết định lớn nhất của anh là thay đổi, sắp xếp lại công việc để có thêm thời gian dành cho gia đình. Hiện nay, anh đảm nhiệm công tác truyền thông tại Trung tâm đào tạo tài năng bóng đá trẻ lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng khu vực Hà Nam. Điều quan trọng hơn cả là anh có điều kiện đưa các con tham gia luyện tập, thi đấu cùng Câu lạc bộ bóng đá trẻ 90 Dream. Thay vì để điện thoại trở thành "người bạn" duy nhất của con, anh Minh cùng các con ra sân bóng, tham gia các hoạt động thể thao, vui chơi ngoài trời. Khi các con sử dụng điện thoại, anh luôn lựa chọn và hướng dẫn xem các chương trình về thể thao, phim hoạt hình, video học tập phù hợp với lứa tuổi.

Chỉ sau khoảng hai tháng kiên trì đồng hành, anh nhận thấy sự thay đổi rõ rệt: các con vui vẻ hơn, gần gũi với bố mẹ, chủ động vận động, giảm thời gian sử dụng điện thoại, biết cư xử lễ phép và tích cực tham gia các hoạt động tập thể.

Theo anh Minh, điều trẻ cần nhất không phải là chiếc điện thoại đời mới mà là thời gian của bố mẹ. "Sự đồng hành của cha mẹ vô cùng quan trọng, nhất là trong những năm tháng tuổi thơ. Khi được lắng nghe, được cùng bố mẹ vui chơi, học tập, trẻ sẽ không còn quá phụ thuộc vào điện thoại hay mạng xã hội. Đó cũng là cách giúp các con lớn lên khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần."

Trong kỷ nguyên số, công nghệ sẽ tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh hơn, mạnh hơn. Việc trẻ em tiếp cận internet là điều không thể tránh khỏi. Vì thế, giải pháp hiệu quả không nằm ở việc "ngăn cấm", mà ở việc trang bị cho trẻ kỹ năng số, khả năng nhận diện rủi ro và hình thành thói quen sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Ngày Gia đình Việt Nam 28/6 là dịp để mỗi gia đình nhìn lại những giá trị bền vững của mái ấm. Dù cuộc sống hiện đại có nhiều đổi thay, tình yêu thương, sự sẻ chia và những bữa cơm quây quần vẫn là "vùng an toàn" để mỗi đứa trẻ trưởng thành. Khi cha mẹ dành nhiều thời gian hơn để trò chuyện, lắng nghe, cùng con đọc một cuốn sách, chơi một trận bóng hay đơn giản là cùng nhau đi dạo sau bữa tối, những thiết bị điện tử sẽ dần không còn là trung tâm của cuộc sống.

Bởi trong thời đại số, điều trẻ cần nhất không phải là kết nối internet tốc độ cao, mà là sự kết nối bền chặt với chính gia đình mình. Đó cũng là nền tảng để các em trở thành những công dân số văn minh, biết khai thác những giá trị tích cực của công nghệ, đồng thời đủ bản lĩnh để tránh xa những tác động tiêu cực trên không gian mạng.