Câu lạc bộ Hán Nôm Quần Anh góp phần giữ gìn văn hóa truyền thống

Cứ sáng thứ năm hàng tuần, tại khuôn viên Khu lưu niệm đồng chí Vũ Văn Hiếu, xã Hải Anh (Hải Hậu), Câu lạc bộ (CLB) Hán Nôm Quần Anh lại tổ chức sinh hoạt và truyền dạy viết thư pháp. Với tình yêu và sự nhiệt huyết, 15 năm qua, CLB đã góp phần bảo tồn, giữ gìn di sản Hán Nôm - một nét đẹp văn hóa của dân tộc.

Đồng hành cùng CLB từ những ngày đầu thành lập và là một trong những giáo viên dạy chữ Hán Nôm lâu năm, ông Nguyễn Thanh Tiêu, Phó Chủ nhiệm CLB Hán Nôm Quần Anh cho biết: “Năm 2002, khóa học chữ Hán Nôm đầu tiên được khai giảng. Đến năm 2009, CLB được thành lập với các tổ khác nhau như: Tổ sưu tầm, phiên dịch, giải mã các tư liệu về Hán Nôm; Tổ nghiên cứu, sưu tập, phổ biến khoa học cổ… Hiện CLB có hơn 120 hội viên tham gia. Không phân biệt lứa tuổi, ngành nghề, các thành viên không chỉ ở huyện Hải Hậu mà còn đến từ các huyện lân cận quy tụ về đây với chung khao khát học chữ Hán Nôm, mong muốn hiểu và làm chủ được nét chữ, để rồi từ đó truyền dạy, chỉ bảo cho con cháu cái đẹp của chữ, ý nghĩa đạo đức thâm sâu sau mỗi chữ cha ông để lại”.

Việc học chữ Hán Nôm vốn đã khó, với người cao tuổi lại càng khó hơn. Nhưng với niềm đam mê chữ Hán Nôm, các học viên đã nỗ lực, kiên trì học tập. Hơn 3 năm qua, không quản mưa nắng vượt quãng đường dài 18km đến CLB học, ông Phạm Văn Sính ở xóm 8, xã Xuân Hồng (Xuân Trường) đã thạo từng nét chữ dù đôi tay không còn nhanh nhẹn, mắt không còn tinh anh. Ông theo học chữ Hán Nôm với mong muốn hiểu được những chữ cổ ở đôi hoành phi, câu đối tại các chùa, miếu. Từ việc biết nghĩa chữ, ông hiểu hơn về những điều tổ tiên răn dạy, từ đó thấm nhuần và bảo ban con cháu trong nhà. Còn ông Tống Văn Viện ở xã Hải Nam là một trong những học viên cao tuổi của CLB cho biết: “Việc học chữ Hán Nôm giúp mọi người tu dưỡng sự điềm tĩnh, tác phong và cẩn trọng trong ứng xử. Nét đẹp của chữ nghĩa cho ta thấy giá trị chân - thiện - mỹ, giúp bản thân con người hoàn thiện hơn”. Bà Nguyễn Thị Thu, ở xã Hải Xuân là học viên nữ duy nhất của CLB đã học xong khóa học Hán Nôm và hiện đang luyện viết chữ thư pháp. Dù cao tuổi nhưng bà luôn chăm chỉ luyện tập, ghi nhớ quy tắc và phương pháp nên việc học trở nên dễ dàng hơn. Luyện và học chữ Hán Nôm, bà nhận thấy chữ viết của ông cha sâu sắc, đẹp nét, đẹp nghĩa từ đó càng say mê học hơn. Bà chia sẻ: “Chữ Hán Nôm là di sản văn hóa của dân tộc, là sợi dây liên kết quá khứ với hiện tại và là nguồn tư liệu quan trọng giúp các thế hệ tìm hiểu về cội nguồn lịch sử, văn hóa của dân tộc. Vì vậy, tôi muốn lan tỏa tình yêu và góp sức bảo tồn, giữ gìn di sản văn hóa này”.

Mỗi khóa học chữ Hán Nôm của CLB Hán Nôm Quần Anh luôn duy trì từ 10-20 học viên, kéo dài khoảng 3 năm. Học viên được học các nội dung như: Tam tự kinh, Tam tự văn, Khải đồng khuyết ước, Ngũ ngôn nhi, Minh tâm bảo giám, Hán học nhập môn, Hán học phần 2, Hán học nâng cao, Văn thư trong và ngoài nước. Sau khi học xong, mỗi học viên đảm bảo hiểu được cách niêm luật, cách viết, ý nghĩa các hoành phi, câu đối cổ trong các nơi thờ tự; đồng thời biết viết văn, sớ cúng tế thần thánh, tổ tiên… Kết thúc khóa học, hầu hết các thành viên trong lớp có thể đọc, viết và hiểu được một lượng kiến thức nhất định về Hán Nôm; nhiều học viên đọc, dịch được nhiều hoành phi, câu đối, những cuốn gia phả cổ…Từ khi thành lập đến nay, CLB mở 14 lớp với hơn 250 học viên được cấp chứng chỉ. Riêng Tổ thư pháp của CLB có 19 học viên theo học. Để viết được thư pháp bằng chữ Hán, chữ Nôm, người viết cần phải am hiểu về ý nghĩa của con chữ, có nền tảng kiến thức sâu về kết hợp và phân bố hình khối, tạo dáng chữ qua từng đường nét. Từ cây bút lông, đường bút của người viết thư pháp có thể tạo ra những nét chữ nghệ thuật, khi to, khi nhỏ, có khi thật mảnh mai, uyển chuyển, uốn lượn, có khi lại mạnh mẽ, dứt khoát, rắn rỏi, sắc cạnh. Những nét chữ tạo nên nhịp điệu, sắc thái, linh hồn cho bức thư pháp. Mỗi buổi học không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là cơ hội để các học viên được hiểu hơn về những giá trị truyền thống mà nghệ thuật thư pháp đại diện. Ngoài việc thường xuyên luyện tập, thực hành, CLB còn tổ chức các buổi giao lưu với các CLB thư pháp trong và ngoài tỉnh. Qua đó, giúp học viên được giao lưu có thêm kinh nghiệm viết chữ thư pháp để làm đẹp hơn loại hình nghệ thuật này. 

Chữ Hán Nôm là loại chữ tượng hình, từng thịnh hành một thời gian dài trong lịch sử Việt Nam và hiện còn tồn tại rất nhiều trong các tư liệu lịch sử nước nhà cũng như tại các đền chùa, nhà thờ, lăng miếu, văn bia, gia phả… Ngày nay, khi những nét văn hóa truyền thống dần bị lãng quên thì các lớp học của CLB Hán Nôm Quần Anh đã góp phần lan tỏa tình yêu với di sản Hán Nôm; đồng thời, bảo tồn, lưu giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc, góp phần xây dựng xã hội học tập.

Bài và ảnh: Hồng Minh