Nữ sinh trường chuyên và hành trình chinh phục đỉnh cao Vật lý quốc tế

Bản lĩnh trên đấu trường quốc tế

Vượt nửa vòng trái đất để đến với IPhO 2026 tại Colombia, các thành viên đội tuyển Việt Nam phải đối mặt với nhiều thử thách. Sự chênh lệch 12 múi giờ cùng điều kiện khí hậu và chế độ ăn uống khác biệt khiến Ngọc gặp không ít xáo trộn về nhịp sinh học. Những ngày đầu tại nước chủ nhà, nữ sinh phải điều chỉnh thời gian nghỉ ngơi, sinh hoạt để cơ thể thích nghi.

Năm nay, IPhO 2026 quy tụ 381 thí sinh đến từ 85 quốc gia và vùng lãnh thổ, tạo nên cuộc cạnh tranh giữa những gương mặt tiêu biểu nhất của lĩnh vực Vật lý phổ thông trên thế giới. Sau quá trình tuyển chọn nghiêm ngặt ở trong nước, mỗi đoàn chỉ có tối đa 5 học sinh tham dự.

Cấu trúc đề thi gồm hai phần: Lý thuyết và Thực nghiệm, mỗi phần kéo dài liên tục trong 5 giờ đòi hỏi thí sinh phải duy trì khả năng tập trung ở cường độ cao, đồng thời có thể lực và sức bền tốt để xử lý khối lượng kiến thức lớn. So với kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia tại Việt Nam với thời gian làm bài khoảng 3 giờ, áp lực tại IPhO lớn hơn cả về thời lượng, độ khó và khả năng vận dụng kiến thức.

Bài thực nghiệm năm nay gồm 3 phần với nhiều nội dung gắn với các xu hướng công nghệ hiện đại, yêu cầu thí sinh nắm chắc kiến thức, kỹ năng quan sát, xử lý số liệu và phân tích hiện tượng một cách chính xác. Trong khi đó, đề lý thuyết có dung lượng lớn, tích hợp nhiều chuyên đề khác nhau, đòi hỏi tư duy tổng hợp và khả năng giải quyết vấn đề trong thời gian giới hạn.

Đứng trước thử thách, sự cố ngoài ý muốn đã xảy ra với Ngọc trong phần thi Thực nghiệm. Do một thao tác đo chưa chính xác, em không thu thập được chuỗi số liệu ban đầu để tiếp tục các bước xử lý tiếp theo. Đây là tình huống có thể ảnh hưởng tới toàn bộ bài thi nếu thí sinh dành quá nhiều thời gian để khắc phục.

Chia sẻ về khoảnh khắc đó, Nguyễn Thị Bích Ngọc cho biết: “Ban đầu em lo lắng vì phần thực nghiệm không diễn ra như mong muốn. Khi bước sang bài thi lý thuyết, em vẫn chịu áp lực vì đề dài và nhiều nội dung. Sau đó, em tự nhắc mình phải bình tĩnh, tập trung giải quyết từng câu hỏi thay vì nghĩ đến kết quả cuối cùng.”

Bản lĩnh được rèn luyện qua nhiều cuộc thi lớn đã giúp nữ sinh nhanh chóng lấy lại sự chủ động. Thay vì cố gắng xử lý phần đã gặp lỗi, em quyết định chấp nhận bỏ điểm ở câu hỏi đó để bảo toàn thời gian cho những phần còn lại. Đây là lựa chọn không dễ dàng trong một kỳ thi mà mỗi điểm số đều có ý nghĩa quyết định, nhưng lại là phương án tối ưu trong bối cảnh thời gian có hạn.

Ở phần thi lý thuyết, em tập trung đọc kỹ đề, xác định đúng yêu cầu của từng câu hỏi, bình tĩnh phân tích bản chất các hiện tượng vật lý trước khi triển khai lời giải. Nền tảng kiến thức được tích lũy trong suốt ba năm học chuyên, cùng kinh nghiệm xử lý nhiều bộ đề quốc tế đã giúp Ngọc hoàn thành tốt phần lớn nội dung, hạn chế tối đa ảnh hưởng từ sai sót ở bài thực nghiệm.

Kết quả cuối cùng, Nguyễn Thị Bích Ngọc giành huy chương Vàng Olympic Vật lý quốc tế lần thứ 56, góp phần giúp đội tuyển Việt Nam xếp trong nhóm 7 quốc gia có thành tích cao nhất kỳ thi. Theo sát quá trình học tập của Bích Ngọc, thầy giáo Nguyễn Hải Dương, giáo viên dạy Vật lý trường THPT chuyên Lê Hồng Phong nhận định: “Olympic Vật lý quốc tế là cuộc đấu trí và sức bền, nơi học sinh phải biết giữ sự bình tĩnh trong suốt thời gian làm bài. Ở Ngọc, đằng sau vóc dáng nhỏ nhắn là một bản lĩnh vững vàng. Ý chí ấy đã được thử thách ngay từ năm lớp 10; sau một lần kết quả không đứng ở vị trí cao nhất, em tự đặt mục tiêu vươn lên và từ đó liên tục tự rèn luyện để luôn giữ vững điểm rơi phong độ.”

Chắp cánh nhân tài

Sinh ra trong một gia đình có nền tảng giáo dục tại xã Ninh Cường, tỉnh Ninh Bình, với bố là giáo viên dạy Toán trường THCS Trực Hùng và mẹ là chuyên viên Văn phòng UBND xã Ninh Cường, Ngọc sớm hình thành tư duy logic.

Từ nhỏ, Bích Ngọc đã say mê khám phá những hiện tượng tự nhiên. Ngọc cho biết: “Sau này em nhận ra chỉ có Vật lý mới có thể giải đáp những thắc mắc đó, còn Toán là công cụ nâng đỡ cho Vật lý. Vì thế, em quyết định theo học chuyên Lý và chưa bao giờ hối hận với lựa chọn của mình”. Khi chuyển sang học Vật lý, dù cô giáo bồi dưỡng gặp vấn đề về sức khỏe, Ngọc vẫn chủ động tự học, giành giải Nhất học sinh giỏi cấp huyện, sau đó tiếp tục đạt giải Nhất cấp tỉnh và trở thành thủ khoa kỳ thi tuyển sinh vào Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong.

Ông Nguyễn Văn Trường, phụ huynh của nữ sinh Nguyễn Thị Bích Ngọc chia sẻ: “Gia đình không đặt áp lực hay vạch sẵn con đường học tập mà luôn tôn trọng sở thích, tạo môi trường để con phát huy năng lực. Gia đình chỉ mong con tiếp tục theo đuổi niềm đam mê và nỗ lực trên con đường mà mình đã lựa chọn”.

Bên cạnh phương pháp tự học truyền thống, Ngọc còn chủ động khai thác công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) như công cụ hỗ trợ học tập. AI giúp em tra cứu tài liệu, gợi ý cách tiếp cận bài toán, đồng thời hỗ trợ dịch các tài liệu chuyên ngành bằng tiếng nước ngoài để tiếp cận nhiều dạng đề quốc tế. Tuy vậy, nữ sinh luôn tự tìm lời giải trước khi đối chiếu với AI nhằm giữ vững khả năng tư duy độc lập. Thầy giáo Nguyễn Hải Dương chia sẻ về chiến lược giảng dạy: “Đến cuối lớp 11, Ngọc đã hoàn thành phần lớn chương trình bồi dưỡng chuyên sâu. Sang lớp 12, trọng tâm là luyện đề, tiếp cận các dạng bài của nhiều quốc gia và rèn kỹ năng xử lý những tình huống có thể gặp trong kỳ thi quốc tế”.

Để phát hiện, bồi dưỡng và phát huy năng lực của học sinh giỏi, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong đã xây dựng chiến lược đào tạo bài bản ngay từ khâu tuyển chọn đầu vào. Thạc sĩ Phạm Thanh Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong cho biết: “Trường hiện có hơn 1.600 học sinh, trong đó hơn 500 em ở nội trú, phần lớn đến từ khu vực nông thôn, điều kiện học tập còn nhiều khó khăn. Nhà trường chú trọng phát hiện học sinh có năng khiếu từ bậc THCS, phối hợp tổ chức các chuyên đề với các trường chuyên trong cả nước, đồng thời mời các giáo sư, chuyên gia đầu ngành tham gia giảng dạy, hướng dẫn chuyên đề và bồi dưỡng học sinh giỏi”.

Cùng với nỗ lực của nhà trường, nhiều cơ chế, chính sách của tỉnh Ninh Bình đã tạo thêm động lực cho giáo dục mũi nhọn. Nghị quyết số 07/2025/NQ-HĐND quy định chính sách học bổng và hỗ trợ khuyến khích học tập cho học sinh các trường THPT chuyên giúp nhiều học sinh, nhất là các em ở xa, có thêm điều kiện học tập, rèn luyện. Nghị quyết số 12/2026/NQ-HĐND góp phần để địa phương thu hút đội ngũ giáo viên, chuyên gia giỏi, nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng học sinh giỏi. Đặc biệt, Nghị quyết số 14/2026/NQ-HĐND quy định chế độ thưởng và khuyến khích tài năng trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo tỉnh Ninh Bình với mức thưởng lên tới 500 triệu đồng cho huy chương Vàng quốc tế đã tạo động lực mạnh mẽ cho công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi.

Đồng chí Đinh Văn Khâm, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình, nhấn mạnh: “Tấm huy chương Vàng của em Nguyễn Thị Bích Ngọc là niềm tự hào của ngành giáo dục tỉnh nhà. Kết quả này khẳng định trí tuệ, bản lĩnh của học sinh Ninh Bình trên đấu trường trí tuệ quốc tế và cho thấy định hướng đúng đắn trong công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi của tỉnh. Sự nỗ lực không ngừng của các em học sinh, tâm huyết của đội ngũ giáo viên, cùng những trợ lực kịp thời, mạnh mẽ từ các nghị quyết, chính sách của HĐND tỉnh là bệ phóng vững chắc để giáo dục Ninh Bình tiếp tục gặt hái thêm nhiều thành công mới”.

Tấm huy chương Vàng Olympic Vật lý quốc tế là kết quả của một hành trình khổ luyện bền bỉ, đồng thời phản ánh hiệu quả của quá trình phát hiện, bồi dưỡng và đầu tư cho nhân tài của ngành giáo dục tỉnh Ninh Bình. Thành tích của Nguyễn Thị Bích Ngọc tiếp nối truyền thống hiếu học của quê hương, khẳng định tính đúng đắn của những chính sách đầu tư cho giáo dục chất lượng cao. Đó cũng là nguồn động lực để các thế hệ học sinh tiếp tục nuôi dưỡng khát vọng chinh phục những đỉnh cao tri thức, góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự phát triển của tỉnh và đất nước trong giai đoạn mới./.