Một kinh đô tồn tại trong suốt 42 năm, gắn liền với ba triều đại: Đinh – Lê – Lý. Trải qua 1000 năm dâu bể, những dấu ấn lịch sử hùng tráng đó đang nằm sâu dưới lòng đất. Với lương tri của thế hệ hôm nay về tổ tiên, dân tộc, đã và đang thôi thúc chúng ta nâng niu, tiếp tục mở ra những trang sử hào hùng ấy.

Nhận thức được công việc quan trọng này, thực hiện sự chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình và được sự đồng ý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, vào những tháng cuối năm 2009, đầu năm 2010, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Ninh Bình đã phối hợp với Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tiến hành dự án khai quật khảo cổ học tại khu trung tâm di tích Cố đô Hoa Lư.

Sau những ngày làm việc đầy tâm huyết của những chuyên gia khảo cổ học, những người tham gia dự án, qua các hố thám sát và khai quật với diện tích khoảng 500 mét vuông, bước đầu đã mở ra một phần diện mạo của kinh đô Hoa Lư xưa. Điều đáng chú ý trong cuộc khai quật lần này là phát hiện và làm xuất lộ đoạn tường thành dài trên 30m ( đoạn tường này còn có xu hướng kéo dài thêm về hai đầu, phía thành ngòi Chẹm và khuôn viên đền thờ vua Lê Đại Hành, khi chúng ta tiếp tục khai quật). 

Đoạn tường có bề mặt rộng 0,85m, cao 0,5m là sự kết cấu của những viên gạch hình chữ nhật, mầu đỏ tươi, có in chữ Hán: Đại Việt quốc quân thành chuyên (Gạch Đại Việt xây thành), một loại gạch phổ biến dưới triều Đinh. Móng đoạn tường này được gia cố bằng phương pháp đóng cọc gỗ, lót lá. Trên lát cắt của tầng văn hóa khảo cổ có nghìn năm tuổi này còn cho thấy dấu ấn nhiều thời đại. Qua những hiện vật như: gạch hình vuông tráng trí hoa sen, chim phượng; dòng gốm bát, đĩa, men trắng, xám nhạt; vò sáu núm của thời kỳ nhà Đinh; gốm men trắng ngả vàng thời Lý -Trần; gốm hoa lam thời hậu Lê… cho thấy sự cư trú một cách liên tục trên kinh đô xưa.

Diện mạo của kinh đô Hoa Lư mỗi ngày một thêm hé mở. Vào thập kỷ 60 của thế kỷ trước chúng ta đã phát hiện và khai quật, làm xuất lộ những đoạn tường thành nối giữa chân núi này với chân núi kia, là bức phên dậu phía ngoài của thành Hoa Lư. Vào thập kỷ 90 phát hiện bức tường thành Ngòi Chẹm, là lớp tường thành thứ hai. Đến lần này với việc tiến hành khai quật tại khu trung tâm của di tích, đã làm xuất lộ những dấu tích (nữ tường), đánh dấu, ngăn cách, nét gạch nối của những công trình kiến trúc cung điện, với hệ thống sân, nền cung điện đã xuất lộ ở những lần khai quật trước cho chúng ta những cứ liệu khoa học để phục dựng mặt bằng kiến trúc của kinh đô Hoa Lư xưa.

Thời gian tới đây công việc khai quật khảo cổ học sẽ tiếp tục tiến hành, mở rộng các hố khai quật, mở thêm hố thám sát nhằm nhận biết toàn bộ diện mạo của kinh thành Hoa Lư. Đồng thời với việc khai quật là chọn phương pháp bảo tồn tối ưu cho di tích, phương pháp trưng bày tại chỗ phục vụ cho đông đảo nhân dân đến chiêm ngưỡng di sản văn hóa của ông cha ta, Kinh đô Hoa Lư ngàn năm yêu dấu.